fbpx
Connect with us

Bilim

Üç Soru Üç Cevap Özel: 50 Bilgide İnsan Beyni-Bölüm 2

Published

on

Yaklaşık 5 ay önce ilk bölümüyle sizlerle olan Üç Soru Üç Cevap serimizin 23. bölümü özel bir konuğu ağırlayacak. Hayatımızın temel dayanağı olan beynimiz hakkında 50 bilgiyi sizler için derledim. İki bölümden oluşacak olan serimizin ilk kısmı 25; ikinci kısmı 25 bilgiyi içerecek. Geçtiğimiz gün ilk parçayı sizlere sunmuştuk; serinin son parçasında ise beynimizle ilgili 25 şaşırtıcı bilgi sizlerle. Keyifli okumalar.

1-Beynimizin olaylara olan dikkat süresi git gide azalıyor. 2000 yılında 12 saniye olan bu süre, şu anda 8 saniye. Akvaryum balıklarının olaylara gösterdiği dikkat süresinin 9 saniye olduğunu düşünürsek; ilgi odağımızı değiştirme zamanı.

2-Beyin hücrelerimiz, açlıkla başa çıkmak için yedek enerji kaynağı bulundurur. Az yağlı ve düşük kalorili bir diyet sürekli yapılırsa hücreler, yavaş yavaş ölür.

3-Kronik stres, beyninizin erken yaşlanmasına ve güçsüzleşmesine neden olur.

4-Beyin üzerinde yapılan araştırmalar göstermiştir ki beynin serebellum kısmı kendimizi gıdıklamamızı engeller. Böylece beklendik ve beklenmedik olaylar arasında ayrım yapabiliriz.

5-Gece uykusu beyin için en ideal uykudur. Beyindeki sinir hücreleri arasındaki bağların geliştirilmesini sağlar. Bu sayede beyin gündüz öğrendiklerini gece kayda geçirir.

6-Ne zaman beyinden geçmişteki bir şeyi hatırlaması istense birçok yeni bağlantı kurması gerekir. İstenen bilgi ne kadar eskiyse, o kadar fazla bağlantı gerekir.

7-Herhangi bir kişinin ruh halini, kızgın mı, üzüntülü mü, öfkeli mi olup olmadığını sadece yüzüne bakarak anlayabilirsiniz. Birinin ruh halini sadece yüzüne bakarak algılamanızı sağlayan beyninizdeki “amigdala” adlı küçük bölgedir.

8-Aşırı alkol tükettiğiniz geceye dair bir şeyler hatırlamamanız çok doğaldır. Çünkü beyin, alkol tüketimi sırasında hatıralar oluşturulmasını engeller.

9-Beynin dokusu aynı bir süzme peynir gibi çok yumuşak ve kırılgandır.

10-Araştırmalar hüzünlü müzik çalınan yerlerde, insanların hissettikleri acıyı hafifletmek için daha fazla alışveriş yaptıklarını ortaya koymuştur. Bunun nedeni olarak beynimizin tepki reaksiyonları gösterilmiştir.

11-Beyinde acı reseptörü yoktur, bu nedenle beynimiz acıyı hissetmez.

12-Evde yaşanan şiddetli kavgaların küçük çocukların beynine yaptığı etkiyle, çatışmaların askerlerin beynine yaptığı etki aynıdır.

13-Apple menşeli ürün kullanan insanların; android ürünlerini kullanan insanlara göre daha farklı beyin reaksiyonları olur. Bunun nedeni olarak Apple ürünlerinin dini simgeleri etkilemesidir..

14-Beynimizdeki nöronların büyüklüğü 4-100 mikron (milimetrenin binde biri) arasında değişiyor.

15-Oldukça küçük boyutlara sahip olmalarına rağmen, günümüz bilimi tek bir nöron üzerinde ölçüm yapabiliyor. Beyne mikroelektrotların yerleştirildiği bu işlem ‘tek-ünite-kaydı’ ismi ile biliniyor.

16-Yaşayan insan beyninin rengi daha pembemsi ve bilim adamlarına göre canlı beyin tofu peyniri kıvamında.

17-Beynin yüzde 60’lık kısmını oluşturan ak madde, elektriksel mesajların iletilme hızını arttıran miyelin (sinir iplikciği yağı) maddesinden dolayı ‘ak’ olarak isimlendirilmiş.

18-Meditasyon yapmak beyinde bulunan kırışıklıkları arttırıyor. Yıllar süren bir meditasyon sonucunda, odaklanma ve duygu kontrolü gibi yeteneklerinizi geliştiren gri miktarını arttırabilirsiniz.

19-Probiyotik bakteriler beyninizin nörokimyasını değiştirmenize yardım edebilir.

20-İnsan beyni karmaşık görüntüleri tarayabilir ve işleyebilir. İşin ilginç tarafı, MIT tarafından yayınlanan bir araştırmaya göre karmaşık görüntülerin işlenmesi yalnızca 13 milisaniye kadar sürüyor.

21-Günlük hayatta verdiğimiz kararların yüzde 95’i bilinçaltının kontrolünde alınır.

22-Bir müzik enstrümanı çalmak, beyninizin görsel, işitsel ve motor kortekslerinin aynı anda çalışmasına neden oluyor. Bir enstrüman çalarken sol lobun dilsel ve matematiksel yeteneklerini, sağ lobun yaratıcılık yetenekleriyle buluştururuz.

23-İnsan beyninin yalan söylemek konusunda çok kötü olduğu düşünülüyor. Yakın gelecekte, bir beyin taraması ile insanların suçlu olup olmadığının anlaşılabilineceği tahmin ediliyor.

24-Parçacıkların içeri girmesini engelleyen kan-beyin bariyeri beynimizi yaralanmalara ve hastalıklara karşı koruyor fakat aynı zamanda nörolojik hastalıkların tedavisini oldukça zor hale getiriyor.

25-Kendi hafızasına güvenen insanlarda beyin IQ’su diğer kişilere göre 16 puan daha yüksek.

İki gün süren 50 Bilgide İnsan Beyni serimizi takip ettiğiniz için teşekkür ederim. Üç Soru Üç Cevap, önümüzdeki haftalarda ilginç konuları aynı konsept ile ele almaya devam edecek. Yorum, görüş ve eleştirilerinizi gönderinin altına lütfen yazın. Beyinsizler’i takipte kalmaya devam edin.
Yazar/Editör: Kuzey Kılıç (@KuzeyGencc)
Kaynaklar: https://bebrainfit.com/human-brain-facts/ , https://www.rd.com/health/wellness/brain-facts/ , http://discovermagazine.com/2007/aug/unsolved-brain-mysteries

Bilim

Rüya gören beyin hafızayı koruyor

Published

on

Bilim insanlarının yaptığı bir araştırma, rüya gören beynin hafızayı koruduğunu ortaya koydu. Science bilim dergisinde yayımlanan makaleye göre uykunun rüya görülen kısmı olan, gözlerin hızlıca oynatıldığı REM aşamasında ritm bozulursa hafıza kayıpları yaşanabiliyor. Fareler üstünde yapılan deneylerde beyin fonksiyonları REM sırasında durdurulan fareler, hemen ardından yapılan hafıza testlerinde başarısız oldular. REM uykusu sırasında insanlar rüya görüyor ancak rüyaların, yeni anıların yerleşmesi konusunda önemli olup olmadığı bugüne kadar yanıtlanmamıştı.

Son araştırmalar REM dışı derin uykuya odaklanmıştı. Derin uyku sırasında beyin hücreleri hafızayı güçlendiriyor ve o günkü tecrübeleri yeniden yaşatan çeşitli kalıpları ateşliyor. REM uykusu sırasında gözlerimiz hareket ediyor ve kaslarımız gevşiyor ama beynin tam olarak ne yaptığı gizemini koruyor. Bu uyku türü tüm hayvanlar dünyasında, memelilerde, kuşlarda hatta sürüngenlerde bile görülebiliyor. Özellikle de hayvanlarda REM aşamaları çok kısa süreli olduğu için ve diğer komplikasyonlar nedeniyle bu uykunun etkilerini ölçmek zor. REM uykusuna dalmış insanları ve hayvanları uyandırmak strese ve hafıza testlerini de bozan sorunlara neden oluyor.

REM uykusu hafızayı güçlendiriyor

Kanada’da McGill Üniversitesi’nde çalışan Dr. Sylvain Williams doğrudan uyuyan beyne müdahale etmeye karar verdiklerini söylüyor. BBC’ye konuşan Williams “Farelerde REM uykusunu bozmak için bir yöntem kullandık” dedi. “Optogenetics” adında bir sistemi kullanan Williams ve ekibi, farelerde belli sayıda bir hücreye, beyinlerine yerleştirilen minik bir optik fiber sayesinde ışık tutmuşlar. Araştırmacılar ışığı yaktıklarında “teta titreşimleri” adı verilen belirli bir beyin ritmi büyük ölçüde azalmış. Eğer bu müdahale farenin REM uykusuna denk gelmişse bunun sonuçları olmuş.

Dr. Williams “REM uykusundaki faaliyeti durdurmak, özellikle hafızanın oluşması ve güçlenmesini engelliyor” diyor. Örneğin yeni bir nesneyle bir gün önce gördüğü nesne aynı anda fareye gösterildiğinde, fare tanımadığı nesneye odaklanacağına her ikisini de inceliyor. REM uykusunun yeni anıları yerleştirmesi için kritik olduğu görülüyor. Williams, bunun yanıtladığından daha çok soru yarattığını söylüyor. Eğer derin uyku hafızayı güçlendiriyorsa REM uykusunun asıl görevi ne?

Williams, “Şu anda iki aşama arasındaki farkı bilmiyoruz. Ama REM uykusunun ana bir rolü olduğunu öğrenmek şaşırtıcı bir haber” diyor. Araştırma bunama ve diğer hafıza sorunları yaşayan hastalarda incelenmeye değer olabilir. Williams, “Özellikle Alzheimer hastalarında bu normal faaliyetin nasıl etkilendiğini ve hafıza bozulmalarına nasıl katkısı olduğunu görmek ilginç olabilir” diyor.

Editör / Yazar: Ezgi SEMİRLİ

Kaynak: https://www.bbc.com/news/science-environment-36275143

Continue Reading

Bilim

Bilim insanları, ışık ve havayı geçiren, fakat sesin geçmesini engelleyen bir materyal geliştirdiler

Published

on

Boston Üniversitesinden araştırmacılar,matematiği 3D baskı ile birleştirdiler ve mantığa meydan okuyarak, ışık ve havanın içinden sorunsuzca geçtiği fakat sesin geçemediği yeni bir malzeme geliştirdiler. Araştırmacı Xin Zhang bir basın açıklamasında ‘Biz şu anda matematiksel olarak, herhangi bir şeyin sesini engelleyebilecek bir nesneyi tasarlayabiliyoruz. “dedi –Bu da geleceğin bugünden çok daha sessiz olabileceği anlamına geliyor. Physical Review B dergisinde yayınlanan bir makalede, araştırmacılar geliştirdikleri bu işi “akustik meta malzeme” olarak tanımlıyorlar.
Bir malzemenin,hava ya da ışığı engellemeden, gelen ses dalgalarını kaynaklarına tekrar yansıtırken ihtiyaç duyabileceği özellikleri ve boyutları hesaplayarak başladılar.. Daha sonra 3D malzemeyi bir donat şeklinde bastırarak, PVC borunun bir ucuna, diğer ucu da bir hoparlöre tutturdular.

Hoparlörden yüksek perdeli bir not aldıklarında, bu donat şeklindeki materyalin borudan gelen sesin yüzde 94’ünü engellediğini gördüler. Araştırmacı Jacob Nikolajczyk basın açıklamasında:’’Bu tür sonuçları aylardır bilgisayar modellememizde görmüştük – ama bilgisayarda modellenen ses basıncı seviyelerini görmek başka bir şey, etkisini kendinizin duyması bir şey.’’ dedi. Araştırmacılar, araştırmalarının gösterdiği donatşekliyle sınırlı olmadığını iddia ettikleri akustik meta materyalleri için birçok uygulama öngörüyorlar. Zhang ve arkadaşıRezaGhaffarivardavagh; materyalin yapısının çok hafif,açık ve güzel olduğunu söylediler ve ayrıca her parçanın, ses engelleyici, geçirgen bir duvarın ölçeklendirilmesi ve inşa edilmesi için kiremit veya tuğla olarak kullanılabileceğini belirttiler. Ayrıca dronların, HVAC sistemlerinin ve hatta MRI makinelerinin sesinin azaltılması için malzemenin kullanılma potansiyelini olduğunu da belirttiler – görünüşe göre gürültü yapan herhangi bir şey bu yeni malzemenin eklenmesiyle daha az gürültü yapabilir.

Editör / Yazar: Esra KAŞ

Kaynak: https://www.sciencealert.com/scientists-create-new-material-that-can-block-sound-while-still-allowing-air-and-light

Continue Reading

Bilim

Uçan Parçacıklar Gezegenlerin Oluşum Sırrını Ortaya Çıkarabilir

Published

on

Bilim insanları, robotik alanında büyük buluşlara yol açabilecek, hatta gezegenlerin ve ayın nasıl şekillendiğine dair bilgi sağlayabilecek bir deney sırasında, ilk kez tanecikleri ses kullanarak havaya kaldırdırlar. Akustik kaldırma, yoğun ses dalgalarının basıncını kullanarak nesnelerin havada askıda kalmasını sağlayan bir tekniktir. Şimdiye kadar bu teknik, su damlacıklarını, 5.08 santimetrelik polistiren topları ve yaşayan böcekleri kaldırmak için kullanılmaktaydı. Son teknoloji tanıtımında, Chicago Üniversitesi ve Bath Üniversitesi’nden bilim insanları, düz bir yüzeyde sınırlı kalmadıkları takdirde maddelerin birbirleriyle nasıl etkileşime girdiği ve kümelendiğini incelemek üzere aynı anda birkaç plastik taneciği havada tuttular. Araştırmacılar, torba ve şampuan şişesi yapımında kullanılan bir plastik olan polietilenden yapılmış yaklaşık 1 mm çaplı bir taneciği havaya kaldırmak için, insan kulağındaki işitme aralığının üstünde bir frekansa sahip olan ‘’ultrasonik’’ sesleri kullandılar. Yüksek hızda kameralar kullanarak bir konfigürasyonda sadece 5 ya da daha az taneciğin kümeleştiğini gördüler.

Karışıma bir tanecik daha eklendiğinde işler daha da ilginçleşti, 6 tanecik kümeleşerek 3 farklı şekil oluşturdu: bir chevron, bir paralelkenar ve bir üçgen. Tanecik sayısını yediye arttırmak konfigürasyonları daha da karışık bir hale getirdi, parçacıklar, bir çiçeğe, bir kaplumbağaya, bir ağaca veya bir tekneye benzeyen dört şekilden biri halinde kümelendiler. Bath Üniversite’sinde fizikçi olan araştırmanın yardımcı yazarı Dr. Anton Souslov, şu sözleri dile getirdi, ’’Ultra seslerin frekansını değiştirerek taneciklerin etrafta hareket etmesini ve yeniden düzenlenmesini sağlayabileceğimizi bulduk. Farklı şekiler arasında geçiş yapmak için en az 6 tane taneciğe ihtiyaç var.’’ Araştırmacılar, ses dalgalarının frekansı değiştikçe taneciklerden bir tanesinin bir nevi ‘’menteşe’’ gibi davrandığını ve etrafta sallanarak diğer taneciklerle kümeyi yeniden şekillendirdiğini buldular. Souslov bu durumla ilgili, ‘’ Bu karmaşık yapılar oluşturmak için nesneleri manipüle etme olanağı yaratıyor.

Belki de gözlemlediğimiz bu menteşeler; giyilebilir teknoloji veya bilim insanları ve mühendislerin, sert malzemelerden daha esnek ve uyarlanabilir robotlar oluşturmak için yumuşak, manipüle edilebilir malzemeler kullandığı yumuşak robotik alanında yeni ürünler ve aletler geliştirmek için kullanılabilir.’’ Bununla birlikte, bu teknolojinin en heyecan verici uygulaması muhtemelen astrofizik dünyasında olacaktır. Gezegenler, ay ve asteroitler gibi gök cisimleri, büyük miktarda gaz ve toz disklerinden oluşur.Bu’’ata gezegenler’’ dönmeye devam ettikçe, maddeler birbirine yapışarak topak oluşturmaya başlarlar ve bu topaklar yavaş yavaş büyüyerek etrafını saran materyale daha güçlü bir yerçekimsel kuvvet uygularlar. Bu yeni deney, astrofizikçilerin kozmik tozların nasıl yuvarlanıp topanlanarak gezegenleri ve ayı oluşturduğunu anlamak için laboratuvarda toz parçacıklarını kaldırarak, bu süreci gerçek zamanlı olarak daha küçük bir ölçekte incelemelerini sağlayabilir.

Editör / Yazar: Zeynep BİROL

Kaynak: https://www.sciencefocus.com/news/levitating-particles-could-reveal-how-planets-form/

Continue Reading

Öne Çıkanlar