fbpx
Bizi Takip Edin

Bilim

Divan’ül Lügati’t Türk için öldürülen onlarca bilim insanı

Yayınlandı

üzerinde

Büyük bilgin Kaşgarlı Mahmud’un eseri olan Divanü Lügati’t Türk, Türkçe’nin ilk büyük sözlüğü ve ilk Türk ansiklopedisi olmasının yanı sıra uğrunda çok sayıda bilim adamının can vermesi ile de tarihe geçti. Dünya üzerinde bir kitap, basımı için bu kadar çok sayıda bilim adamının can vermesine sebep olmamıştır. Bu kitabın ismi; Divanü Lügati’t Türk, yazarı da büyük bilgin Kaşgarlı Mahmud…Bu sene 1000′nci doğum yılı kutlanan ve 2008 yılı da kendi yılı ilan edilen Kaşgarlı Mahmud’un Türkçe’nin ilk büyük sözlüğü ve ilk Türk ansiklopedisi olan Divanü Lügati’t Türk, tam 800 yıl boyunca ortada yoktu; tıpkı bir diğer kitabı Kitab’ül Cevahir gibi…

Divan-ı Lügat’it Türk, geçtiğimiz yüzyılın başında, Ali Emiri tarafından bulundu. Avrasya Yazarlar Birliği Genel Başkanı Yakup Deliömeroğlu, kitabın bulunuşunu şöyle anlatıyor:
“Kitabı sahaflarda Ali Emiri Efendi buldu. Ali Emiri Efendi, kitabı satın aldığında duyduğu sevincini şu şekilde dile getirir: ‘Bu kitabı aldım; eve geldim. Yemeği içmeği unuttum… Bu kitabı sahaf Burhan 33 liraya sattı. Fakat ben bunu birkaç misli ağırlığındaki elmaslara, zümrütlere değişmem.’Büyük bir coşku içinde olan Ali Emiri Efendi kitabını kimseye göstermek istemedi. Hem kitabı kıskanıyor ve hem de kaybolmasından endişe ediyordu. Devrin ünlü simaları Ziya Gökalp ve Fuad Köprülü gibi şahıslar, Ali Emiri Efendi’nin Divanü Lügati’t Türk’ü bulduğunu işitmiş ve görmek istemişlerse de Ali Emiri Efendi onları kitaba yanaştırmamıştı; Kitabı sadece çok güvendiği Kilisli Rıfat Efendi’ye gösteriyordu. Ali Emiri Efendi satın aldığında, kitap hırpalanmış ve yıpranmış bir vaziyetteydi. Şirazeleri çözülmüş, formaları dağılmış, sayfaları birbirine karışmış ve numaraları da yoktu. Bu sebeple kitabın eksik mi, tam mı olduğu belli değildi. Ali Emiri Efendi bunun tespitini Kilisli Rıfat Efendi’ye yaptırdı. Kilisli Rıfat Efendi, iki ay müddetle kitabı üç kere okudu, karışmış sayfaları yerli yerine koydu ve numaralandırdı. Daha sonra da kitap Matbaa-i Amire’de üç yıl süren bir maceranın ardından basıldı.” Yakup Deliömeroğlu, kitabı kendi dillerine tercüme etmek isteyen çok sayıda Türk bilim adamının da bu yolda Rus ve Çinliler tarafından şehit edildiğini söylüyor. İşte Rus ve Çinliler tarafından katledilen Türk bilim adamları…

Dîvân ü Lügati’t Türk’ün Türk Dünyasında ilk tercüme girişimi, Azerbaycan’da oldu. Sovyet Bilimler Akademisi’nin Azerbaycan Şubesi, bu iş için Halid Said Hocayev’i görevlendirir. Hocayev, 1935-37 yıllarında bu görevi tamamlar. Fakat Hocayev ve yardımcılarının başarısının mükafatı, ölüm olur.
1937 yılında bu kez meşhur Uygur şairi Kutluk Şevki ve eğitimci şair Muhammed Ali Dîvân ü Lügati’t Türk’ü Uygurcaya tercüme ettikleri için katledilirler ve bütün çalışmaları yakılır. Kutluk Şevki, hac yolculuğu sırasında uğradığı İstanbul’ dan Kilisli baskısını alarak ülkesine götürmüştür. Bilim dünyasına hizmet için giriştikleri iş, kendi sonlarını hazırlar. Uygurlar, 1944 yılında Şarki Türkistan Devletini kurduklarında, ilk iş olarak Dîvân ü Lügati’t Türk’ün tercümesi işine girişirler. Bu iş için meşhur alim İsmail Damollam görevlendirilir. Birinci cildin tercümesi tamamlanmıştır ki. Rusya ile Çin anlaşarak Şarki Türkistan Devleti ortadan kaldırılır ve İsmail Damollam öldürülür.Şarki Türkistanın Kızıl Çin tarafından işgal edilmesinden sonra Uygur bölgesinde Sinjang Özerk Yönetimi kurulur. Kaşgar bölgesinin Valisi Seyfulla Seyfullin, maddi kaynak da ayırarak tanınmış şair ve tarihçi Ahmed Ziyaî’yi Dîvân ü Lügati’t Türk’ün tercümesi için resmen görevlendirir. 1952-54 yılları arasında Divanın tercümesi tamamlanır ve Pekin’ e basılması için gönderilir. Baskının giderleri de Kaşgar valiliği bütçesinden ayrılmıştır. Ancak Pekin “karşı devrimcilik ve milliyetçilik” suçlamaları ile Ahmet Ziyaî’yi 20 yıl ağır hapse mahkum eder ve Ziyaî cezaevinde işkence altında can verir, divanın bütün tercümeleri de yakılır.

Yılmayan Uygurların bir başka girişimi, 1960-63 yıllarında, Çin İlimler Akademisi Şincang Bölümü Müdür Yardımcısı Uygur Sayrami tarafından hayata geçirilir. Fakat hem Sayrani yardımcılarıyla birlikte öldürülür hem de tercümenin metinleri yakılır. Uygurların Divan’a merakı bütün bu olanlara rağmen azalmamakta aksine artmaktadır. Halkın ve aydınların yoğun isteği ile Dîvân ü Lügati’t Türk İbrahim Muti’in yönetiminde Abdusselam Abbas, Abdurrahim Ötkür, Abdurra¬him Habibulla, Abdulreşit Kerim Sait, Abdulhamit Yusufi, Halim Salih, Hacı Nur Hacı, Osman Muhammed Niyaz, Emin Tursun, Sabit Ruzi, Muhammet Emin ve Mirsultan Osmanov’dan oluşan 12 kişilik komisyon tarafından tercüme edilir. Bu tercüme ile Divan, 1981-84 yıllarında Urimçi’de 3 cilt halinde ve 10 bin nüsha basılır. Divan’ül Lügat’it Türk, Kazakistan ve Azerbaycan’da ise SSCB’nin yıkılışından sonra yayınlanabildi.
Dr. Fahri SOLAK
Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi

Reklam Alanı
Yorum için tıklayın

Yanıtla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bilim

Efes Antik Kenti iklim değişikliği nedeniyle tehlike altında

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

Nature Communications dergisinde yer alan bir araştırmaya göre başta Efes Antik Kenti olmak üzere Akdeniz kıyılarında yer alan 49 tarihi şehir iklim değişikliği sebebiyle tehlike altında. Başta Efes Antik Kenti olmak üzere Akdeniz kıyılarında yer alan pek çok antik kent, iklim değişikliklerine bağlı olarak deniz seviyesinin aşırı yükselmesi sebebiyle erozyon tehlikesi altında. Nature Communications tarafından yayınlanmış olan biraraştırma için Efes Antik Kenti, İstanbul’un tarihi kısımları ve Fethiye yakınlarındaki Xanthos-Letoon antik kentlerinin de aralarında bulunduğu 49 tarihi şehir incelendi.

Araştırma, deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle gelecek yüz yıl içinde bu kentlerin 37’sinin sular altında kalma ve 42’sinin de kıyılarda meydana gelebilecek erozyon tehdidiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. Akdeniz bölgesinde deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle en çok tehdit altında olan bölgelerin başında İtalya’nın Venedik Lagünü, Ferrara Kenti ve Aquileia Bazilikası geliyor. Hırvatistan’da Adriyatik kıyısındaki tarihi Trogir kenti ve Sibenik Katedrali tehdit altında bulunuyor.

Erozyon tehlikesinin en yüksek olduğu yerler arasında ise İzmir’de yer alan Efes Antik Kenti, Lübnan’ın tarihi Sur Kenti, Pythagorion Antik Kenti ve Heraion Antik Kenti yer alıyor. Araştırma kapsamında iklimlerin değişikliğine ilişkin dört farklı senaryoyu inceleyen bilim insanları, 2100 yılına kadar deniz seviyesinin ne kadar yükselebileceğine dair tahminlerde bulundu. Dünyanın ısınması sonucu buzulların eridiğini ve deniz seviyesinin yükseldiğini belirten bilim insanları, deniz seviyesi yükseldikçe riskin de arttığına dikkati çekti.
Kaynak: https://edition.cnn.com/2018/10/16/world/climate-change-world-heritage-sites/index.html

Devamını Oku

Bilim

Balık Yağı ve D Vitamininin Gerçek Faydaları İki Büyük Araştırmada İncelendi

Yayınlandı

üzerinde

Yapılan iki önemli çalışma, balık yağından elde edilen ilaçların insanları ölümcül kalp krizi, felç ve diğer kardiyovasküler hastalıklardan korumada etkili olduğunu kanıtlamaktadır. Uzun yıllar alan çalışmalar Omega-3 yağ asitleri ile yapılan farklı formülasyonları ve bu ilaçların kullanım miktarlarını iki grup insan üzerinde test etti. İlk gruptakiler kardiyovasküler hastalık veya diyabet gibi hastalıklara sahipti. Yürütülen her iki çalışmada da hapları her gün alan kişilerin, bazı kalp ve dolaşım sorunlarıyla ilgili plasebo ilaç kullananlara kıyasla korunduğunu gösterdi.

D vitamini kullanan kişiler üzerinde yapılan testte ise kalp hastalıkları üzerinde herhangi bir tesir görülmezken, zamanla kansere bağlı ölümlerdeki düşüşle D vitamini tüketmenin bağlantılı olduğu görüldü. Araştırma, Amerikan Kalp Derneği’nin Chicago’dak yapılan 2018 Bilimsel Oturumunda kısa bir süre önce duyuruldu ve New EnglandJournal of Medicine’de yayımlandı.
Amerika Birleşik Devletleri’ndeki yaklaşık 43 milyon insan, LDL’yi veya “kötü” kolesterolü düşürmek için statinler aldı ve uyuşturucu, kalp krizi ve felç riskinde ciddi azalmalar görüldü. Ancak kalp hastalıkları birçok toplumda önde gelen ölüm sebebi olmayı sürdürüyor. Bu nedenle araştırmacılar, diyet, egzersiz ve sigara içme alışkanlıklarındaki değişiklikler gibi bilinen koruyucu faktörlerin ötesinde kardiyovasküler hastalıklarla mücadele etmenin başka yollarını aramaktadır.

Çalışmaya başkanlık eden Boston’daki BrighamKadın Hastanesi’ndeki girişimsel kardiyovasküler programların yönetici direktörü Deepak L. Bhatt, sonuçların kardiyoloji uygulamasını değiştirebildiğini ifade ediyor. 2007 yılında, Japonya’da yapılan büyük bir çalışma, REDUCE-IT çalışmasında kullanılan balık yağının aynı bileşeninin, kardiyovasküler problemlere karşı koruma konusunda umut vaat ettiğini belirlemiştir. Ancak bu araştırma, maddeyi bir plaseboyla karşılaştırmamıştır. Cumartesi günü VITAL olarak adlandırılan diğer balık yağı çalışması, Lovaza denilen bir ilaca Omega-3 yağ asitlerinin farklı bir formülasyonunun etkisine baktı. Araştırmacılar, beş yıldan fazla bir süre boyunca yaklaşık 26.000 kişiyi izledi. Sonuçlar ilacı kullanan hastalarda kalp krizi geçirme olasılığının yüzde 28 daha az olduğunu ortaya koydu.

Plasebo verilen hastalarda ise kalp krizi görülme olasılığında yüzde 20 düzeyinde bir azalma yaşandı. Bu sonuç plasebo sonuçlarından yüzde 8 daha yukarıdadır. Aynı zamanda haftada 1.5 porsiyon balık tüketenlerin ilacı alarak Omega-3 tüketimini arttırmaları halinde olası kalp krizi oranındaki azalmanın daha da yüksek olduğu görüldü. Araştırmada, D vitamini tüketiminin kanserden iki veya daha fazla yıl sonra ölüm sayısının azaltılmasında rolü olabileceği belirtildi. Araştırmacılar D vitamininin kanserin metastaz yapması veya daha invaziv hale gelmesini önlemede yardımcı olabileceğini ileri sürüyor. Ancak bu iddia hala araştırılmaya devam ediyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com/fish-oil-drugs-protect-heart-health-two-studies-say-vitamin-d-cancer-risk?perpetual=yes&limitstart=1

Devamını Oku

Bilim

İnsan Beyninde Tıpkı Bağırsaktaki Gibi Bakteriler Bulunuyor ve Bu Bakteriler Bağırsaklarla İlişkili

Yayınlandı

üzerinde

İnsan bağırsağında yaşayan mikropların sağlığımızı, genlerimizi ve hatta duygularımızı etkileyen birçok şeyden sorumlu olduğu düşünülmektedir. Bilim insanları sürekli olarak insan mikrobiyomunun ölçeği ve etkisi hakkında yeni keşifler yapıyor. Ancak son kanıtlar özellikle şaşırtıcı. Bu gelişen bakteri krallığı yalnız olmayabilir, ancak kafanızda bulunan ayrı bir “insan beyni mikrobiyomu” ile ilişkilendirilebilir. Bu aşamada bilim insanları sadece ön bulgular elde etti. Birmingham’daki Alabama Üniversitesi’nden araştırmacılar tarafından Neuroscience 2018 yıllık toplantısında bu bulgular sunuldu.

Bu ön bulguların paylaşılmasında amaç henüz diğer bilim insanları tarafından bu alanın gözden geçirilmemiş olabileceğidir. Yani devam eden araştırmaların sonuçlarının paylaşımına yöneliktir. Burada önemli olan, bağırsak mikrobiyotasının beynin işlevini ve davranışını nasıl etkileyebileceği ve modern insan beyninin kendi mikrobiyomuna sahip olabileceği gerçeğidir. Araştırma nöroanatomist Rosalinda Roberts tarafından yönetilen bir ekip tarafından gerçekleştirildi. 34 ölmüş insandan alınan beyin örnekleri araştırma kapsamında incelendi. Bu kişilerin yarısı şizofreni hastalığından muzdaripti. Diğer yarısı ise ölmeden önce beyinsel bakımdan sağlıklı olarak tanımlanıyordu.

Deneyde bilim insanları tanımlama ve nicelendirme için bir dizi kesit analizi gerçekleştirdi. Araştırmacılar, bakterilerin yoğunluğunun, beyin bölgesinde bulunduğu yere göre değiştiğini ve substantianigra, hipokampus ve prefrontal kortekste bol miktarda bakteri bulunduğunu söylüyorlar. Ayrıca astrositler olarak adlandırılan hücrelerde, nöronların nasıl iletişim kurduklarında dair önemli bilgiler yer alıyor. Araştırmacılar bakterilerin beyne nasıl geldiğini bilmiyor. Ancak kan damarları aracılığıyla taşınmış olabileceği, aksonlarda ve beyin bariyerinde yerleşebilecek bir nokta bulduğu tahmin ediliyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com/bacteria-could-actually-be-thriving-inside-the-human-brain-new-evidence-suggests

Devamını Oku

Öne Çıkanlar