fbpx
Bizi Takip Edin

Astrofizik

ESO Bilim İnsanları Yerçekimi Dalgaları Üzerine “Eşsiz Bir Keşif” Yaptı

Yayınlandı

üzerinde

ESO Bilim İnsanları Yerçekimi Dalgaları Üzerine “Eşsiz Bir Keşif” Yaptı
Geçtiğimiz hafta, ESO (Avrupa Güney Gözlemevi), ” benzeri görülmemiş keşif ” adıyla bir duyuru yayınladı. Bilim insanları ilk kez hem yer çekimi dalgalarını hem de yer çekimi dalgalarının ürettiği ışıı gözlemleyebildiler.
Rochester Teknoloji Enstitüsünde görevli olan astrofizikçi BrianKoberlein keşfe dair yaptığı açıklamada, “Bu keşif oldukça önemli. Çünkü aynı şeyi iki farklı yolla algılamamızı sağlıyor” dedi.
eso-bilim-insanlari-yercekimi-dalgalari-uzerine-essiz-bir-kesif-yapti
Yerçekimi dalgaları, bir asır önce Albert Einstein tarafından ilk kez teoriye olarak ortaya atılan uzay zamandaki dalgacıklardır. Geçtiğimiz yıl teoriye dair ilk görüntülenme sağlanmış ve görüntülemeyi sağlayan LIGO sistemini geliştiren bilim insanları Nobel Fizik ödülünü kazanmışlardır. Nötron yıldızlarının birleşmesi sonucu görüntülenebilen olaylardan kaynaklanmaktadır. Bu tür bir birleşme kısa gama ışını patlamaları, büyük miktarlarda ışık yayan kozmik patlamaların en muhtemel nedeni olarak görülmektedir.
ESO Bilim İnsanları Yerçekimi Dalgaları Üzerine
17 Ağustos 2017’de, Lazer Interferometre Yerçekimi Dalga Gözlemevi (LIGO) Dünya üzerinde geçen yerçekimi dalgaları bulgusu yakaladı. Bu sistemin yakaladığı beşinci yer çekimi dalgasıydı. Yakalanan yer çekimi dalgalarından 2 saniye sonra NASA’nın Fermi Gama ışını Uzay Teleskobu ve ESA Uluslararası Gamma Işını Astrofizik Laboratuvarı, gökyüzünün benzer bir bölgesinde kısa bir gama ışını patlaması tespit etti. Bu hızlı ardıllık, araştırmacıların yerçekimi dalgalarına ve ışığın tek bir olaydan kaynaklandığına inanmalarına neden oldu.
ESO’nun Yeni Teknoloji Teleskobu’yla yapılan gözlemlere liderlik eden StephenSmartt, ESO basın açıklamasında “Daha önce hiç böyle bir şey görmemiştim” dedi . Smart, “Verilerimiz, diğer grupların verileriyle birlikte, bunun herkes için bir süpernova ya da ön plan değişken yıldız olmadığını kanıtlıyordu” diye konuştu.

Kaynak: https://futurism.com/eso-unprecedented-discovery-gravitational-waves/

Astrofizik

150 yıldır çözülemeyen ışık-madde gizemi çözüldü

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

İlk olarak 1619 yılında ünlü matematikçi ve astrofizikçi Johannes Kepler tarafından ortaya atılan, 1873 yılında Maxwell tarafından açıklanan ışığın momentumu ilkesi 150 yıl sonra gözlemlendi.Johannes Kepler gökyüzünde gördüğü kuyruklu yıldızın kuyruğunun Güneş’ten uzaklaşıyor oluşu nedeniyle Güneş ışınlarının bir momentumu olduğu ilkesini öne sürdü. Bu ilkeye göre ışığı oluşturan fotonlar madde ile etkileşime giriyordu.
Bu etkileşime 1873 yılında James Clerk Maxwell açıklık getirdi. Maxwell’in elektromanyetizma teorisine göre ışığın elektromanyetik dalgalarının taşıdığı momentum radyasyon basıncı oluşturmaktadır. Bu momentum herhangi bir emilim yapan ya da yansıma yapan yüzey tarafından emilebilir. Işığı oluşturan fotonların dalga karakteristiği de bu şekilde madde üzerinde momentum uygulamalarına sebep olur. Radyasyon basıncı ile ortaya çıkan güçler çok zayıftır ama astronomi ve astrodinamikler açısından büyük etkiye sahiptirler. Örneğin, Marsa gönderilen uzay araçlarının maruz kaldığı radyasyon basıncı önceden hesaplanmamış olsaydı, rotalarında 15.000 km’lik bir sapma olacaktı.
Britanya Kolombiyası Üniversitesi’nde Porfesör Kenneth Chau, bugüne kadar bu momentumun nasıl güce ya da harekete dönüştüğünü bilemediğimizi, bunun 150 yıllık bir gizem olduğunu söylüyor. Bu güç o kadar küçük ki bilim adamlarının elinde onu algılayacak ya da ölçecek bir alet yoktu. Ta ki bugüne kadar. Porfesör Chau önderliğindeki ekip, bu çok küçük gücü ölçmek için özel bir aynanın etrafına çok gelişmiş ses sensörleri yerleştirmiş ve etrafını mümkün olduğunca çevresel faktörlerden soyutlamışlar. Daha sonra bu aynaya laser demeti göndererek, adete gölde hareket eden dalgalar gibi ayna üzerinde kayan dalgaları gözlemlemeye çalışmışlar.

Profesör Chau, foton momentumunu doğrudan ölçemedikleri için ayna üzerinde neden olduğu elastik dalgaları dinleyerek etkisini anlamaya çalıştıklarını, deneyin sonunda ise bu dalgaların özelliklerini lazer demetinin kendisinden kaynaklanan momentuma kadar izleyebildiklerini, böylece ışık momentumunun madde içerisinde nasıl var olduğunun açıklayabilecek ve modelleyebilecek bilgiye sahip olduklarını ifade ediyor. Bu keşif, bilim adamlarının ışığın temelini anlamaları için önemli bir adımı teşkil ediyor. Pratik uygulamalara yönelik olası yansımalarına da örnek veren Profesör Chau, “Güneş yelkenleri ile çalışan yıldızlararası yatlarda uzak yıldızlara seyahat ettiğinizi” ya da “mikroskobik makineleri bir araya getirebilen optik cımbızlar geliştirdiğimizi hayal edin” diyor. Bilim henüz o noktaya gelmemiş olsa da söz konusu keşfin açabileceği kapılar heyecan verici cinsten.
Kaynak: https://news.ok.ubc.ca/2018/08/21/ubc-okanagan-researchers-shine-a-light-on-150-year-old-mystery/

Devamını Oku

Astrofizik

Türkiye’nin DAG projesinde kullanılacak teleskobun deneme testi İtalya’da yapıldı

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

Atatürk Üniversitesine bağlı ATASAM tarafından yürütülen Doğu Anadolu Gözlemevi’nde kullanılacak kırmızı ötesi teleskobunun ilk testi İtalya’nın Lecco kentinde gerçekleştirildi. Atatürk Üniversitesi Astrofizik Araştırma ve Uygulama Merkezince (ATASAM) yürütülen Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) projesinde kullanılacak teleskobun ilk deneme testinin İtalya’nın Lecco kentinde yapıldığı bildirildi. Üniversitenin Basın Merkezinden yapılan açıklamada, Konaklı Mahallesi’ndeki 3 bin 170 rakımlı Karakaya Tepeleri’ne 2012 yılında yapımına başlanan ve ülkenin 2023 vizyon projelerinden olan DAG’ın kaba inşaatının tamamlandığı ve kubbe çalışmalarına başlandığı belirtildi. Açıklamada, önemli aşamaların kat edildiği DAG’da kullanılacak 4 metre çapındaki teleskobun ilk deneme testinin İtalya’nın Lecco kentinde üretilen fabrikada kurulumun ardından Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ömer Çomaklı’nın gözetiminde gerçekleştirildiği anlatıldı. Üretici firma yöneticileri ve uzmanlarca Türk heyetine hakkında bilgi verilen teleskobun mekanik, elektronik, optik, kontrol sistemleri ve yazılım test aşamalarının ATASAM’dan farklı uzman ekiplerce önümüzdeki aylarda devam edileceği de aktarılan açıklamada, teleskobun 2019 yılının ilk aylarında tamamlanmasının planlandığı kaydedildi. Açıklamada, DAG’ın optik tasarımının yanı sıra adaptif optik sistemi tasarımını ve üretimini Işık Üniversitesi ekibinin gerçekleştirdiğini, teleskobun ilk test hareketinin alındığı toplantıya, Çomaklı’nın yanı sıra Atatürk Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Ayhan Çelik, ATASAM Müdürü ve DAG Proje Yürütücüsü Doç. Dr. Cahit Yeşilyaprak, Işık Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Cemal İbiş, Atatürk Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mehmet Demirkol ve akademisyenler ile ilgililerin katıldığı bildirildi. Açıklamada görüşlerine yer verilen Atatürk Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Ömer Çomaklı, Atatürk Üniversitesinin eğitim ve öğretimin yanı sıra araştırmada da sahip olduğu tesisler açısından Türkiye’nin en büyük üniversiteleri arasında bulunduğunu dile getirdi. 
Türkiye’nin en büyük ve ilk kırmızı ötesi teleskobu
DAG’ın Türkiye’nin en büyük ve ilk kırmızı ötesi teleskobuna sahip olacağını vurgulayan Çomaklı, şu bilgileri paylaştı: “DAG, uzay bilimleri ve teknolojileri alanındaki önemli uluslararası bilimsel yatırımlarından biridir. DAG, Türkiye’nin 2023 vizyon projeleri arasında ve bu proje aynı zamanda Atatürk Üniversitesinin 2018 yılında başlattığı “Yeni Nesil Üniversite Tasarım ve Dönüşüm Projesi” kapsamındaki yapılanmanın da en önemli göstergelerinden olacaktır. “Yeni Nesil Üniversite Tasarım ve Dönüşüm Projesi” kapsamında uzay bilimleri ve teknolojileri öncelikli alanları başta gelmektedir. DAG’da önemli bir aşamaya geldik ve neredeyse sistemlerin üretiminin tamamını gerçekleştirdik.” Kaynak: AA

Devamını Oku

Astrofizik

Gökbilimciler Uzayda Radyoaktif Molekülün İlk Tespitini Yaptı

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

Uzun bir aradan sonra gökbilimciler tarafından kozmik bir gizemin cevabı bulundu. Gökbilimciler, nadir bulunan bir nova’nın kalbinde alüminyumun izotopu olan radyoaktif bir molekülün ilk belirsizliğini saptadı. Bilim insanları 26 AIF – veya Aluminiummonofluoride– ile 26 AI içeren bir molekülü uzun süredir arıyordu. Ancak yapılan gözlemlerin son derece yanıltıcı olma özelliği sebebiyle kozmik arayış başarıya ulaşmamıştı. Gökbilimciler on yıllardır uzayda 26 AI’nin bulunduğunu biliyor. 1984 yılında NASA’nın HEAO 3 uydu verileriizotopun beta bozulmasından kaynaklanan gama ışını radyasyonunu tanımlamak için kullanıldı. Bu gözlemlere göre Samanyolu’nda yaklaşık olarak iki adet 26 Al güneş kütlesi bulunuyor. Ancak 26 AI’yi üretmekten sorumlu olan nesneler hiçbir zaman doğru şekilde tespit edilemedi. Çünkü dünya üzerinden gerçekleştirilen gama ışını gözlemevleri yeterli hassaslıkta ölçüm yapamıyordu. Bilim insanları son gözlemleri sonucunda Vulpecula ismini verdikleri nova da 26 AI içeriğini gözlemledi. Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi ve Max Planck Enstitüsü’deki astrofizikçilerden oluşan bir ekip, Vulpecula (TheLittleFox) takımyıldızında yaklaşık 700 parsec (2,280 ışıkyılı uzaklıkta) bulunan CK Vulpeculae’nin muhtemelen gökyüzündeki en eski belgelenmiş nova olduğunu söylüyor. Vulpecula ilk olarak 1670 yılının Haziran ayında faaliyete geçti. 1671’de tekrar alevlendi ve 1672’ye kadar çıplak gözle görülebildi. Şu anda teleskopla görülebilen novanın, 2015’te iki yıldızın çarpışması sonrası oluştuğu anlaşıldı. Nova aynı zamanda çok sıradışı bir izotopik bileşime sahip bir moleküler gaz çıkışı ile çevrili. Çarpışmadan oluşan kalıntının küçük bir bölgesinde NOEMAInterferometre milimetre dizisi ve ALMA üzerindeki yeni Band 5 alıcısı gibi güçlü araçlar kullanıldı. Elde edilen bulgular yıldız çarpışması hipotezini destekliyor. Bu durum 26 AI üretiminin haricinde yıldız birleşmesi kalıntılarının da dikkate alınmasını gerekli kılıyor.
Kaynak: https://www.sciencealert.com/radioactive-molecule-aluminium-26-26al-isotope-ck-vulpeculae-nova-stellar-collision

Devamını Oku

Öne Çıkanlar