fbpx
Bizi Takip Edin

Uzay

Gezegenler Neden Küreseldir?

Yayınlandı

üzerinde

Güneş sistemimizdeki her gezegenin, cüce gezegenin, ayın ve tek yıldızımızın küresel olduğunu biliyor ve bunu hiç garipsemiyoruz. Hiç, durup neden sorusunu yöneltmiyoruz. Aslında, oturup düşünüldüğü vakit, evrenin en temel dinamiklerine yönelecek, hoş bir konu olduğunun farkına varamıyoruz. Bugün, farkına varamadığımız bu konuyu, oturup düşünmeye vakit ayırmadığımız harika bir mekaniği anlamakla uğraşacağız, gezegenlerin, neden küresel olduğunu… Bu sorunun cevabı, evrenin iki en temel davranışından geçiyor; denklik ve simetri. Evren, enerjiyi ve kütleyi eşit dağıtarak stabilize olmayı hedefleyen bir yapıya sahip. Eşitlenmeyen sistemler, sürekli bozunuma doğru gitmektedirler. İnşa ettiğimiz sistemlerin, her türlü basınç, sürtünme gibi kuvvetler tarafından eşitlenmesini amaçlamaktayız. Aksi takdirde, inşa edilen sistem çökecektir. Atomlar dahi aynı prensibe uymaya özen göstermektedir. En düşük enerji seviyesinde bulunmaya çalışırlar. Elektronlar en düşük enerji seviyesinde yörünge almaya meyillidirler.
dunyanin-hizi
Kütle ve kütle çekimi de aynı prensip ile çalışmaktadır. Kütle çekimi, kütle doğası gereği, cisimin merkezine doğru olan çekim kuvvetidir. Merkez itibari ile, cismin her türlü köşesine dağılır ve cismin madde yapısını, kendi çekim kuvveti ile bir arada tutar. Kütle çekimi, kütle ile orantılı bir değişkendir. Bu yüzden, küçük gök taşları, şekilsizdirler. Kütle çekimi, ezici bir rol oynamamaktadır. Fakat, kütle arttıkça sistemdeki dengesizlik stresi de artacak ve şekil değiştirmeye başlayacaktır. Kütle çekimi, simetri gereği kütlenin her noktasına eşit dağılma eğilimine geçecektir. Maddenin, üç boyutlu evrende şekillendiğini göz önünde bulundurursak eğer, neden küresel şekle girmek istediğini daha iyi kavrayabiliriz. Küre, her türlü eksende çevrilse dahi aynı formu korumaya devam eder. Küre için x, y, ve z eksenleri bir değişken yaratmaz. Kürenin merkezinden yüzeyine her uzunluk ( r ) eşittir. Simetri açısından küre, bu nedenlerden dolayı büyük kütlelilerin dönüşmeye çalıştığı formdur.

Denklik, simetrinin hedeflediği formda, kütlenin nasıl dönüştüğünü anlatacak kısımdır. Gezegenler, tamamen katı bir taştan oluşmazlar. Hareket edebilecek ve belli birimlere bölünebilecek toprak, kum gibi materyaller de bulundururlar. Mesela, benim bulunduğum apartman, bir toprak kütlesi üzerinde dikili durmaktadır. O kütle, bir başka kütlenin daha üzerinde durmaktadır ve bir basınç oluşturur, apartmanı taşıyan kütleyi taşıyan kütle, bir başka kütle üzerinde daha bulunmaktadır vesaire, vesaire…bu üst üste binmeler, Dünya’nın çekimsel merkezine kadar devam etmektedir. Bu kütleler, iki ezici kuvvet altında eşitlenmek zorundadırlar, basınç ( P ) ve kütle çekimi ( g ). Basınç, bir üst kütleden, alt kütleye uygulanan dış kuvvettir, kütle çekimi ise bu iki kütleyi aşağı çeker. Bu dış ve aşağı kuvvetler, zıt yönlerde olduğu için, birbirlerini nötralize ederler. Bir cisme, iki zıt vektörden uygulanan F kuvvetleri gibi düşünebiliriz bu etkiyi, şimdilik. Kuvvetler, doğudan 5 N, batıdan 5 N şeklindeyse, cisim (sabit ise) sabit kalmaya devam eder. Fnet, sıfırdır çünkü. Pekala, aklınıza hemen şu soru gelmiş olabilir, “Dünya tam küre değil ki, ekvatordan geniş, o nasıl oluyor?”. Dünya ekvatordan geniş, pekala bu etki, bahsettiğim basınç dinamiğinden dolayı değil. Ekvatora daha fazla kütle eklersek neler olacağından bahsettikten sonra, Dünya’yı geoit yapan etkenlere girişmek istiyorum.
katar-yeni-gezegen-kesfi
Ekvatora fazladan kütle eklersek, Dünya’nın çekimsel merkezine doğru giden kütle bindirmelerinin sayısı artar. Basınç (katı basıncı), ağırlığın kişiliğinden gerçekleştiği üzere, dikey bindirmeler kütle çekimi ile yine nötralize olur. Lakin, basınç her yöne yapılan bir kuvvettir. Önceki paragrafta bunu işin içerisine katmadık çünkü, ihtiyacımız yoktu. Şu anda ise, önemli bir faktör. Kütleler, yanındaki kütlelere de basınç bindirerek stres yaratır. Dünya’nın kendi formunun şekillendirdiği, yani eşlediği kütleden fazla, ek olarak biz ekvatora kütle yüklediğimiz için bu stres, stabilize olmaz. Her yöne uygulanan bir kuvvet olduğu için de, bu kütleler yüzeye tutunamaz ve eski forma dönene kadar, Dünya’nın yüzeyini terkederler.
O zaman, nasıl oluyor da ekvator daha geniş? O toprakların da Dünya’yı terketmesi gerekmez mi? Hayır, çünkü başka faktörlerle bu yayılım eşitlenmektedir! Ekvatorun yayvan olması, kutupların basıklığından dolayıdır. Bu ezilme de, Dünya’nın açısal momentumundan kaynaklanır. Dünya, kendi etrafında dönüyor ve bunun sayesinde gece gündüzü yaşatıyor. Bu dönüş, merkezkaç kuvvetini de dahil ederek, kütleyi disket formatına iter.

Galaksiler, bu açısal momentumun kütlenin kendi çekimine dominant olması ile gösterilecek örneklerden sayılabilir. Kütleler, mekana o kadar yayılmıştırlar ki, kendi merkezcil çekimini besleyemiyor ve spin kuvveti ile disk formuna yayılıyorlar. Bu formun kendi kütlesel çöküşü çok yavaştır fakat, uygun ortamlarda küresel forma çökebilirler. Dönüşün hızlanması, bu çöküşü de hızlandırır. Dönerken kollarımızı içimize çekince hızlanmamızla aynı etkiden dolayı. Dünya, aynı etkiye maruz kalmaktadır fakat, kütle çekimi açısal momentumuna dominant olduğu üzere, küresel formunu koruyabilmektedir. Aynı basınç-kütle çekimi denkliği ve çekimin simetrik yayılma prensibi, yıldızlarda da çalışmaktadır. Tabii, basınç yerine yıldızın füzyon enerjisi gibi farklılıklar işin içerisine girmektedir… Kısacası, bu küreselleşmenin, kütle çekiminin eşit yayılma isteği ile başladığını söyleyebiliriz. Eğer, kütle çekimi, açısal momentuma dominant ise, cisim küresel forma sahip olur, eğer açısal momentum dominant ise, cisim disket formuna geçer. Evrenin, en temel davranış biçimi…

Reklam Alanı
Yorum için tıklayın

Yanıtla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Uzay

Uzayın İlk Turisti Belli Oldu

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

Elon Musk’ın SpaceX şirketi adına düzenlediği basın toplantısında, Ay’a turist olarak gidecek ilk ismi açıkladı. 2023 yılında gerçekleşecek olan uçuşun yolcusu Japon milyarder Yusaku Maezawa olacak. Maezawa’nın yolculuğu bir hafta sürecek. Uzay araçları, Ay’ın yüzüne 200 kilometre yaklaşacak ardından, Ay’ın etrafında uçtuktan sonra Dünya’ya geri dönecek.

Elon Musk, uzay turizmi için çalışmalarını geçen sene başlatmış ve bu sene ilk turisti Ay’a göndermeyi planlamıştı. Ancak, roketlerde yaşanan bazı problemler ve teknik eksiklikten dolayı, yolculuk 2023 yılına ertelendi. Musk, uçuşta Falcon Heavy roketi yerine halen daha geliştirilmekte olan Big Falcon Rocket’in kullanılacağını açıkladı.

Yusaku Maezawa, 2023’te kendisiyle beraber 8 farklı sanatçıyı da Ay’a götürmek istiyor. Maezawa bu isimlerin ressam, müzisyen, mimar, heykeltıraş, yönetmen veya moda tasarımcısı olabileceğini söylüyor. Japon milyarder, 2023 uçuşu için tüm koltukları satın almış. Sanata olan aşkı ile bilinen ve ”#dearMoon” adlı bir proje başlatan Maezawa, 2.9 milyar dolarlık servete sahip. Maezawa, bu serveti sahip olduğu Zozotown adlı giyim şirketinden elde ediyor. 42 yaşındaki milyarder ”Ay’a giden ilk turist olmak benim için çok özel. Bu yolculuğu düşündükçe heyecanlanıyorum. Dünya’ya katkıda bulunmak ve barış ortamını da sağlamak istiyorum.” dedi.

Bir itici roket ve bir de uzay aracı olacak şekilde iki kısımdan oluşan BFR, 106 metre uzunluğa ve 9 metrelik genişliğe sahip. Gücünü roket motoru Raptor’dan alan dev koloni taşıyıcısı, Musk’ın ifadelerine göre nihai haliyle 100 kişilik taşıma kapasitesine sahip olacak. Uzay aracının bu şekilde tek seferde insanları Mars’a ve Ay’a taşıması bekleniyor.
Kaynak: https://www.scientias.nl/spacex-schiet-japanse-miljardair-naar-de-maan/
Editör / Yazar: Kuzey KILIÇ

Devamını Oku

Uzay

Türk bilim insanları, bir nötron yıldızında olağan dışı kızıl ötesi emisyon yayılımı olduğunu belirledi

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

ABD’nin Pennsylvania Üniversitesi, Arizona Üniversitesi ile Türkiye’nin Sabancı Üniversitesinden bilim insanları, bir nötron yıldızında olağan dışı kızıl ötesi emisyon yayılımı olduğunu belirledi. Amerikan Havacılık ve Uzay Ajansının (NASA) internet sitesinde yer alan habere göre, ABD’nin Pennsylvania Üniversitesi, Arizona Üniversitesi ile Türkiye’nin Sabancı Üniversitesinden bilim insanları, “RX J0806.4-4123” adlı nötron yıldızının kızıl ötesi ışınlarının 28 milyar kilometre mesafeye kadar yayıldığını gözledi.

Hubble Uzay Teleskobu’nun kızıl ötesi enstrümanları kullanılarak yapılan gözlem, bugüne dek bir nötron yıldızında tespit edilen en geniş ölçekli yayılım olarak kayda geçti. Gök bilimciler, söz konusu etkinin iki sebepten kaynaklanabileceğini belirtti. Yıldızın çevresinde oluşan toz diskinin kızıl ötesi ışınları büyüteç etkisiyle çevreye doğru yaymış olabileceği ifade edildi. Öte yandan yıldızdan yayılan enerji yüklü rüzgarın komşu nötron yıldızları ile ara bölgedeki gazlarla etkileşerek kızıl ötesi yayılmayı uzatmış olabileceği de bildirildi.

Türk araştırmacıların katkısı ve Türkiye’nin desteği
Araştırma ekibinde Sabancı Üniversitesinden gök bilimciler Ünal Ertan ve Şirin Çalışkan yer aldı. TÜBİTAK tarafından da desteklenen araştırmanın sonuçları, “Astrophysical Journal” dergisinde yayımlandı. Nötron yıldızları normal yıldızların çekirdek bölgesinin göçmesiyle oluşuyor. Sürekli değişen titrek bir ışık yaydığından bu tür yıldızlara “pulsar” (atarca) adı veriliyor.
Kaynak: https://www.nasa.gov/feature/goddard/2018/hubble-uncovers-never-before-seen-features-around-a-neutron-star

Devamını Oku

Uzay

ElonMusk, Ayın Etrafında İlk Özel Yolcuyu Uçurmak İçin Bir Misyon Başlatıyor

Yayınlandı

üzerinde

Spacex, Ay’ın etrafında uçacak özel bir yolcuyu taşıyan büyük bir Falcon uzay gemisi oluşturuyor. Firma geçtiğimiz hafta sonu dünyanın ilk özel yolcusunu ayın etrafında gezdirecek olan bir misyon başlatmayı planladığını duyurdu. ElonMusk bu hafta içerisinde Ay yolcusunun kim olacağıyla ilgili daha fazla ayrıntı paylaşacağını söyledi. Bununla beraber Musk’un verdiği ipucu yolcunun bir Japon olabileceğine işaret ediyor. Büyük Falcon roketi son iki yıldır Spacex’in Mars misyonu için hazırlanıyor.

Ancak Spacex tarafından geçtiğimiz hafta paylaşılan tasarım Musk’ın Mars misyonu için gösterdiğinden daha farklı. ElonMusk tarafından kurulan roket firması, ayın çevresinde ilk özel yolcuyu taşımayı planlıyor. Şirketin konuyla alakalı duyurusu geçtiğimiz Perşembe gecesi Twitter üzerinden geldi. Yolculuğu yapacak olan uzay gemisinin bir renderı da paylaşımda yer alıyordu. Firma yaptığı açıklamada BFR fırlatma araçlarının dünyanın etrafında dolaşacak olan ilk özel yolcuyla ilgili anlaşma sağlandığını belirtti. Spacex, uzaya yolculuk yapmayı hayal eden sıradan insanların bu erişimini sağlamak için önemli bir adım attığını ifade etti.

Firma bu hafta içerisinde yolcunun kimliğini açıklayacağını ve neden bu kişinin seyahat ettiğini de duyuracağını ifade etti. Bununla birlikte Spacex, sadece uçmak değil Ay’a iniş yapmak için de bir misyon başlattıklarını ifade etti. SpaceX CEO’su ElonMusk, Adelaide – Avustralya’da 29 Eylül 2017’de Uluslararası Uzay Kongresi’nde bir konuşma gerçekleştirdi. Musk, Mars’ta kalıcı, kendi kendini idame ettiren bir insan popülasyonununyaratılmasını desteklemek için çözülmesi gereken uzun vadeli teknik zorlukları detaylandırdı. SpaceX, daha önce Şubat 2017’de bir ay süren bir uçuş gerçekleştirdiğini açıklamıştı.

Bu planla, NASA’nın Apollo 13 astronotları tarafından alınana benzer bir yolla ayın etrafında iki özel vatandaşın (henüz isimsiz olan) uçurulması planlanıyordu. Aynı zamanda şirket, dünyadaki en güçlü operasyonel fırlatma sistemi olan FalconHeavy roketini ve astronotların 2019’un başlarında Ay’a iniş yapması için Crew Dragon kapsülünü kullanmayı da planlıyor. Ancak Spacex, Musk’ın da belirttiği gibi 2 yolcu değil, 1 yolcuyu Ay’ın etrafında uçuracak. Uçuş aracı hala prototip aşamasında ve henüz testleri tamamlanmamış olmasından dolayı firmanın hesaplamalarında sapma olabileceği düşünülüyor.
Kaynak: https://www.businessinsider.com.au/spacex-moon-mission-big-falcon-rocket-spaceship-2018-9

Devamını Oku

Öne Çıkanlar