fbpx
Connect with us

Uzay

Turizmin Yeni Boyutu: Uzay Turizmi

Published

on

Özellikle de ülkemizin turizm alanından ne kadar faydalandığını biliyoruz. Doğa, tarih, spor, kültür, plaj, kış ve daha birçok alanda turizm faaliyetleri yürütülür. Ama şimdi bahsedeceğimiz olay tamamen farklı bir boyutta. Elon Musk, Richard Branson, Jeff Bezos’un başını çektiği uzay turizmi.. Turizm kelimesi, gezmek, görmek, dinlenmek anlamına gelir. Uzay Turizmi de bilim, keşif amacıyla değil, görmek amacıyla uzaya gitmek demektir. Aralarındaki fark, normal turizm de istenildiği anda istenilen yere gidilebilirken, uzay turizmin de seyahat öncesi sıkı antrenmanlardan geçmek, eğitim almak ve çeşitli deneyleri başarabilmek zorunluluğu olmasıdır. Maliyeti çok yüksek; verdiği keyif daha da yüksek olan uzay turizmi, 1972 yılına kadar dayanan bir organizasyon. 1961’de Yuri Gagarin ile uzaya çıkan Sovyetler ve 1969’da Neil Armstrong ile Ay’a ayak basan Amerikalılar, uzay yarışına besledikleri istekle teknolojinin hızlı gelişmesini de sağladı. 1972 yılında ABD başkanı Richard Nixon’ın uzay mekiğini daha ucuza yapabilmek için ortaya attığı yeniden kullanım fikri, Rockwell International tarafından hayata geçirilmişti. Ancak 1980’lerde yaşanan trajedi işleri çok uzun süre erteledi.

Uzay turizminin temeli olan Uzay Mekiği programı 1981’de başlatıldı. Her yıl farklı kademelerden insanlar, uzaya gitme tecrübesini yaşadı. Ancak 1986 yılında uzaya çıkan ilk öğretmen Christa McAuliffe, Challenger’ın infilak olmasıyla hayatını kaybetti ve bu trajedi devletler de büyük bir korku yarattı. 1997’de SpaceDev’in kurulmasıyla fitil yeniden ateşlendi; ama bu sefer özel girişimciler daha da hevesliydi. 1999 yılında, ikinci önemli uzay turizm şirketi XCOR Aerospace kuruldu. Trajediyi 11 yılda atlatan uzay endüstrisi, 21. yüzyıl heyecanıyla tam gaz ilerlemeye devam edecekti.

2000’de Amazon şirketi ile milyarder olan Jeff Bezos, Blue Origin’i; 2004 yılında ise SpaceShipOne projesinin çılgın lideri Richard Branson, Virgin Galactic’i kurdu. Uluslararası Uzay İstasyonu’nu temel alan seferler, birçok kez tek boyutlu olarak gerçekleşti. Yani yeniden kullanım ve modern bir tesis henüz ortada yoktu. 2000’lerde uzay turisti olma unvanına (Space Adventures tarafından)erişen isimler ise şu şekilde;

2002: Güney Afrika bilgisayar mühendisi ve milyoner Mark Shuttleworth

2005: Amerikalı milyoner Gregory Olson

2006: İran-Amerikan yazılım milyoneri Anousheh Ansari

2007: Macar-Amerikan yazılım milyarder Charles Simonyi (2009’da tekrar ziyaret eden)

2008: İngiliz Amerikan video oyunu milyoneri Richard Garriott

2009: Kanadalı milyarder sanatçı Guy Laliberté

2000’lerin çılgın atağı ile su gibi geçen 10 yılın ardından 2010’dan itibaren özel şirketler arasında yeni bir yarış başladı; çünkü, cesur girişimleri ile dikkatleri toplayan Elon Musk, uzay turizm endüstrisine girmeye karar verdi. Net bir tavırla uzay turizm şirketi olmadığını belirten SpaceX, ürettiği yeniden kullanılabilir roketlerle sektöre yeni bir can getirdi. 2010 yılında uzay turizm aracıyla yörüngeye çıkan Virgin Galactic, 2014’te yaşanılan facia kazanın ardından çalışmalarına ara verse de 2017 yılında testlerine yeniden başladı.

Jeff Bezos’un isteği ile çalışmalarını sessiz ama etkili bir biçimde sürdüren Blue Origin, 2017’nin sonlarına doğru yeni motor tasarımlarını piyasaya sunarken; mürettebat kapasitesi arttırılmış yolcu uçaklarını da tanıttı. Yeni Zelanda menşeli Rocket Lab, bir süredir beklenen test uçuşunu 2018 yılının ortasında başarıyla gerçekleştirdi. SpaceX ise bambaşka bir yeniliğe imza attı; Richard Nixon ve John F. Kennedy’nin hayali olan yeniden kullanılabilir roket, Falcon 9 projesi ile başarıyla hayata geçirildi.

Geçtiğimiz günlerde Crew Dragon kapsülünü Uzay İstasyonu’na kenetlendiren ve yeniden kullanılabilir roket projesini daha da geliştiren Elon Musk önderliğindeki şirket, dearMoon projesi ile de Ay’a turizm amaçlı seyahatler düzenleyecek. Devlet girişimlerinin azalması ve özel sektörün başlattığı atakla rekabet seviyesi yükselen uzay turizmi, gelecek 10 yılda hayallerin ötesine geçebilir..

Kaynaklar; https://spacetourismguide.com/space-tourism-definition/ , https://spacetourismguide.com/history-of-space-tourism/ , https://home.bt.com/tech-gadgets/internet/what-is-space-tourism-space-flight-cost-spacex-virgin-galactic-blue-origin-11364163509098 , Christian Davenport – Uzay Baronları

Uzay

10 Bulaşıcı Hastalığın 6′ sı Hayvanlardan Geliyor

Published

on

10 Bulaşıcı Hastalığın 6’sı Hayvanlardan Geliyor CDC (Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ) Bunlar İçin Çok Kaygılanıyor. İnsanları etkileyen bulaşıcı hastalıkların yarısından fazlası hayvanlardan gelmektedir. Şimdi, ilk kez Amerika Birleşik Devletleri hükümeti, hayvanlardan – zoonotik hastalıklar olarak isimlendirilen- yayılan ilk sekiz hastalığın bir listesini yayınlıyor. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ‘nin 6 Mayıs’ta yayımlanan listesinde; bazı grip türleri, Salmonella enfksyonu, West Nile virüsü, veba, Orta Doğu respiratuar sendromu, kuduz, bruselloz (bakteriyel bir enfksyon) ve Lyme hastalığı gibi yeni ortaya çıkan koronavirüsler yer alıyor. ABD Tarım ve İçişleri Bakanlığı uzmanlarının yanı sıra CDC uzmanlarıda , geçen Aralık ayında Washington, D.C.’de düzenlenen bir atölye çalışması sırasında 8 hastalığı listeye aldı.

Bu listedeki “Sekiz hastalık” ; hastalığın salgın veya salgın hastalığa neden olma potansiyeli, hastalığın ciddiyeti, ekonomik etkisi, ABD’de de hastalığın yayılma potansiyeli ve biyoterörizm potansiyeli temel alınarak, seçildi. “Bir salgın hastalığın beklenenden daha fazla bir popülasyonu etkilediğinde; bu salgın hastalığın dünya çapında bir salgın olduğu kabul edilir” .  Mesela gribi ele alalım.

Grip; kediler, köpekler ve yarasalar dahil birçok farklı hayvanı hasta edebilir. Virüsler, belirli türlerin içinde yer almasına rağmen, virüsler her zaman değişime uğrarlar. Nadir durumlarda virüs, hayvalanlardan insanlara bulaşır , buradan da diğer insanlara yayılmasına izin verecek şekilde mutasyona uğrayabilir.

Live Science’ ın Mart ayında bildirdiği gibi, grip salgınları tipik olarak hayvanlardan sıçramasının bir sonucu olarak ortaya çıkıyor. Örneğin, 2009 gribi salgını “ domuz gribi “ domuzlardan geldi. Ve dünyadaki milyonlarca insanı öldüren “1918 gribi” salgını kuşlardan kaynaklandı.

Listedeki diğer zoonotik hastalıklar, CDC’ ye göre; ABD’de her yıl yaklaşık 1,2 milyon hastalığa yol açan Salmonella bakterilerinin neden olduğu salmonelloz hastalığıdır. İnsanlar, bakterileri barındıran yiyecekleri yerlerse ,bu bakteriler ile enfekte olabilirler.

Ayrıca bu listede, hayvan ısırıklarından yayılabilen bir virüsün neden olduğu kuduz olarak bilinen çok nadir, ancak çok ciddi bir zoonotik enfksyon vardır.

Listede sivrisineklerden bulaşabilen Batı Nil virüsü ve enfekte kenelerin ısırmasından kaynaklanan bir hastalık olan Lyme hastalığı da yer alıyor. Veba (evet, hala var); bakteri Yersinia pestis ile enfekte olmuş hayvanlardan insanlara bulaşabilir. Veba, Orta Çağlardan farklı olarak, şimdi antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Buna rağmen rapor, bir veba biçiminin – ölümcül pnömonik vebanın – salgın hale gelinceye kadar yayılma potansiyeline sahip olduğu ve bakterilerin de biyo-terörizm maddesi olarak kullanılabileceği sonucuna varılmasını öngörmektedir.

Editör / Yazar: Neslihan Çakmak

Kaynak: https://www.livescience.com/65417-top-concerning-zoonotic-diseases.html

Continue Reading

Uzay

Mars’ın Atmosferindeki Dev Bir Delik Tüm Suyu Uzaya Tahliye Ediyor

Published

on

Mars atmosferinde iki yılda bir açılan, gezegenin sınırlı su tedarikini boşluğa boşaltan ve suyun geri kalanını gezegenin kutuplarına gönderen bir delik var. Kızıl Gezegendeki suyun tuhaf davranışını inceleyen Rus ve Alman bilim insanlarından oluşan bir ekip tarafından yapılan açıklama budur. Dünyadaki bilim insanları, Mars atmosferinde yüksek su buharı olduğunu ve suyun gezegenin kutuplarına geçtiğini görebilirler.Ancak şimdiye kadar, Mars su döngüsünün nasıl çalıştığı ya da bir zamanlar sırılsıklam olan gezegenin neden kuru bir kabuk olduğu konusunda iyi bir açıklama yoktu. Mars’ın üzerindeki su buharının varlığı şaşırtıcıdır, çünkü Kızıl Gezegen atmosferinin orta katmanına sahiptir, su döngüsünü tamamen kapatması gerekiyor gibi görünüyor. Jeofizik Araştırma Yazını dergisinde 16 Nisan’da yayınlanan araştırmada, “Mars orta atmosferi su buharını sürdürmek için çok soğuk” diyor. Peki su, bu orta tabaka bariyerini nasıl geçiyor?

Bu çalışmada bilgisayar simülasyonlarına göre cevap, Kızıl Gezegene özgü iki atmosferik süreçle ilgili. Dünyada, Kuzey Yarımküre’ de ve Güney Yarımküre’ de yazlar oldukça benzerdir. Ancak Mars’ta durum böyle değil: Gezegenin yörüngesi Dünya’nınkinden daha eksantrik olduğu için, güney yarımküre yaz mevsiminde (her iki yılda bir kez gerçekleşir) güneşe önemli derecede yakındır.Bu yüzden gezegenin bu kısmındaki yazlar, Kuzey Yarımküre’deki yazlardan çok daha sıcak. Bu gerçekleştiğinde, araştırmacıların simülasyonlarına göre, Mars’ın orta atmosferinde, 37 – 56 mil (60 ve 90 kilometre) arasında bir yükseklikte bir pencere açılır ve böylece su buharının üst atmosfere geçip kaçmasına izin verilir.Diğer zamanlarda, güneş ışığı eksikliği, Mars su döngüsünü neredeyse tamamen kapatmaktadır.

Mars ayrıca Kızıl Gezegenin sık sık devasa fırtınalar tarafından ele geçirilmesi nedeniyle Dünya’dan farklıdır. Bu fırtınalar gezegenin yüzeyini, ışığı engelleyerek soğutur.Ancak bilim insanlarının simülasyonları, Mars’ın yüzeyine ulaşmayan ışığın atmosferde sıkışıp kaldığını, ısındığını ve etrafta su taşımaya daha uygun koşullar yarattığını gösterdi. Küresel toz fırtınası koşullarında, 2017’de Mars’ı saran, toz parçacıklarının etrafında küçük su buz parçacıkları oluşur. Bu hafif buz parçacıkları üst atmosfere diğer su formlarına göre daha kolay yüzer, bu yüzden bu dönemlerde daha fazla su üst atmosfere geçer.

Araştırmacıların bulgularına göre, toz fırtınaları, güneydeki yazlardan daha fazla suyu üst atmosfere taşıyabilir. Su orta sınırdan geçtiğinde, araştırmacılar iki şey yazdı: Suyun bir kısmı nihayetinde biriktiği kutuplara doğru kuzey ve güneye doğru sürükleniyor.Ancak, üst atmosferdeki ultraviyole ışık, moleküllerdeki oksijen ve hidrojen arasındaki bağları kopararak hidrojenin uzaya kaçmasına neden olarak oksijeni geride bırakabilir. Araştırmacılar, bu sürecin bir zamanlar sırılsıklam bir Mars’ın bugünkü döneminde nasıl bu kadar kuruduğunu anlatan hikayenin bir parçası olabilir.

Editör / Yazar: Burcu AKIN

Kaynak:

Continue Reading

Astrofizik

Karanlık Madde Nedir

Published

on

Karanlık maddenin varlığı ortalama 70 yıl kadar önce İsviçreli bir gökbilimci olan Fred Zwicky tarafından fark edilmiş ve o günden sonra da sürekli olarak doğrulanmıştır. Şimdi Fred Zwicky’nin izlemiş olduğu yöntemi bir örnek ile anlamaya çalışacak olursak; Ay, Dünya’nın üzerine düşmüyorsa ki bunu Newton’dan beri biliyoruz, bunun nedeni gezegenimizin çevresinde bir yörüngede olmasıdır. Dünyanın çevresindeki dönme hızı ona tam da onu gezegenimize doğru çeken kütle çekim kuvvetine karşı koymak için gereken merkezkaç kuvvetini sağlar. Eğer daha hızlı dönseydi uzay boşluğuna doğru sürüklenirdi ve biz de onu kaybederdik. Yine aynı şekilde Dünya daha büyük kütleli olsaydı Ay’ın da mevcut uzaklığında bu dengeyi koruyabilmek için daha hızlı dönmesi gerekecekti. Bu şekilde Ay ’ın yörünge hızından yola çıkarak Dünya’ nın kütlesini ölçebiliriz.

karanlik-madde-nedir

Bu yöntem Dünya’ nın yörünge hareketinden yola çıkarak da Güneş’ in kütlesini öğrenmemizi de sağlamaktadır. Yine bu aynı teknik galaksinin merkezi çevresindeki yıldızların yörüngesine de uygulanabilir. Mesela Güneş’ in Samanyolu’ nun merkezinin çevresindeki dönüşünü yaklaşık saniyede 200 km hızla 200 milyon yılda tamamlar. Fakat bu noktada karşımıza bir problem çıkar. Galaksinin, yıldızları merkezine doğru çeken görünür kütlesi yani yıldızlar, bulutsular vs. onları yörüngelerinde tutmak için yeterli değildir. Bu yörüngenin korunabilmesi için yıldızlar ile galaksinin ortası arasında yaklaşık 10 kat daha fazla madde bulunması gerekir.

Diğer bir deyişle, galakside teleskoplarımız ile gözlemlediğimiz yıldız ve bulutsulardan başka bir şey olmasaydı, yıldızlar hızla uzaklaşıp galaksiler arası boşluklara doğru giderlerdi. Aynı sorun benzer çalışmaların yapıldığı diğer galaksilerde de karşımıza çıkmaktadır. Galaksilerde başka bir bileşen daha olmalıdır, bu bileşen görünmezdir yani foton yaymaz, yıldız ve bulutsuların toplamından yaklaşık 10 kat daha büyük kütlelidir ve alışık olduğumuz madde gibi çevresindeki cisimleri kendine çekme özelliğine sahiptir. İşte buna Karanlık Madde denilmektedir.
Yıldızların hareketlerine değil de galaksi yığınları içinde galaksilerin kendilerinin hareketlerine yönelik başka pek çok gözlem, nitelik bakımından görünmez maddenin varlığı ve nicelik bakımından ( görünür maddenin yaklaşık 10 katı büyüklüğünde ) bizi aynı sonuca götürecektir.

Editör / Yazar: İsa EKİCİ

Kaynak: https://science.nasa.gov/astrophysics/focus-areas/what-is-dark-energy

Continue Reading

Öne Çıkanlar