in

Anılar Nasıl geliştirilir veya Bastırılır

Beynimizin farklı bölümlerinin uyarılması ile anılarımızı geliştirebilir ya da bastırabiliriz. Hafıza konusuyla ilgilenen Boston Üniversitesi sinirbilimci Steve Ramirez; bir gün klinisyenlerin, beyinimizdeki küçük bir yapı sayesinde olumlu hatıralarımızı geliştirerek veya olumsuz olanları bastırarak depresyon, kaygı ve TSSB¹ ‘ yi tedavi edebilecekleri ve bu yöntemin gelecekteki terapötik tekniklerin anahtarları olabileceğine inanmaktadır. Beynimizde yer alan ve hipokampus² adı verilen kaju şeklinde bir yapı, ister olumlu ister olumsuz anılarımızı olsun duyusal ve duygusal bilgileri depolamaktadır. İki anı hiçbir zaman tam olarak aynı değildir ve aynı şekilde sahip olduğumuz her bir anı, o hafıza ile ilişkili tüm çevresel ve duygusal bilgileri içeren beyin hücreleri kombinasyonunda saklanmaktadır. Hipokampus kendisi küçük olmasına rağmen, belirli bir hafızanın öğelerini hatırlamak için hep birlikte çalışan birçok farklı alt bölgeden oluşmaktadır.

Current Biology ‘deki yeni bir makalede, Ramirez ve arkadaşları; “Hipokampusun hangi bölgelerini uyaracağınızı bilirseniz ki bu bir gün özellikle rahatsız edici hatıraları yaşayan insanlar için kişiselleştirilmiş tedaviyi sağlayabilir.”ifadesini sunmaktadır. Makalenin ilk yazarı olan ve halen Columbia Üniversitesi’nde depresyon alanında yüksek lisans yapan araştırmacı Briana Chen, “Pek çok psikiyatrik bozukluk özellikle de TSSB, gerçekten travmatik bir deneyim yaşandıktan sonra kişinin devam edemediği fikrine dayanmaktadır.” demektedir. Makalenin kıdemli yazarı Chen ve Ramirez, çalışmalarında; TSSB ’deki gibi travmatik hatıraların, insan beyninde duygusal olarak nasıl yer aldığını göstermektedir. Fareler üzerinde yapılan araştırma sonucuna göre beynin hipokampusünün alt kısmındaki yapay hücreleri aktive ederek negatif anıların daha zayıflatıcı hale getirilebildiği buna karşılık, hipokampusun üst kısmındaki hafıza hücrelerini uyararak insanların kötü anılarınından sıyrılabileceği ve travma sonrası hatırlamaların daha az yıkıcı hale getirilebileceği sonuçlarına ulaşılmıştır.

Chen ve Ramirez, optogenetik³ adı verilen bir tekniği kullanarak erkek fareler üzerinde olumlu, nötr ve olumsuz deneyimlerle ilgili yeni anılar yarattıklarında hipokampustaki hangi hücrelerin aktif olduğunu belirlediler. Bu durumda olumlu bir deneyim, bir dişi fareye maruz kalmak olabilir. Buna karşılık, olumsuz bir deneyim şaşırtıcı ama hafif bir elektrik uyarısı almak olabilir. Ardından hangi hücrelerin bellek oluşturma işleminin bir parçası olduğunu belirlenerek, hafıza hücrelerini aktif hale getirmek için lazer aracılığıyla bu özel anılar tekrar yapay olarak tetiklenebilmektedir. Çalışmalar, hipokampusün üst ve alt bölümlerinin rollerinin ne kadar farklı olduğunu ortaya koymaktadır.

Hipokampusun üst kısmını tetiklemek, travma sonrası kötü anıların tekrar hatırlanmasını hafifletmekteyken hipokampusün alt kısmını harekete geçirmek korku ve endişe ile ilgili davranışsal değişikliklere neden olabilmektedir; bu durum, hatıralar zayıflatıcı olacak kadar duygusal olarak yüklendiğinde beynin bu kısmının aşırı aktif olabileceğini ima etmektedir. Ramirez, bu ayrımın kritik olduğunu ifade etmektedir. Hipokampusun alt kısmındaki aşırı aktivitenin bastırılmasının, TSSB ve anksiyete bozukluklarının tedavisinde potansiyel olarak kullanılabileceğini öne sürmektedir. Başrolün, hafızasını ve beynini önemli ölçüde geliştiren özel haplar aldığı Bradley Cooper’ın oynadığı 2011 filmine atıfta bulunarak “Limitsiz gibi” bilişsel becerilerin geliştirilmesinin anahtarı olabileceğini söylemekte ve hafıza manipülasyon alanının hala geç olduğunu ama bu çalışmanın, anıları yapay olarak zenginleştirme ya da bastırma yeteneklerimiz açısından gelecekten gizli bir önizleme olduğunu vurgulamaktadır.

Çalışma; Chen ve Ramirez’in, Massachusetts Institute of Technology’ de araştırma yaparken başlamasıyla birlikte; verileri, Ramirez ‘in 2017’de BU ‘da kurduğu yeni laboratuvar grubundan çıkan ilk makalenin bel kemiği olmuştur. Chen, “Bunu insanlarda yapabilmemizin çok uzağındayız ancak yapabileceğimizin kanıtı burada yer alıyor, Steve’in dediği gibi; asla asla deme, hiçbir şey imkansız değildir.” şeklinde ifade etmektedir. Bu araştırmaya dahil olmayan Toronto Üniversitesi’nde sinirbilimci olan hafıza araştırmacısı Sheena Josselyn: “Bu araştırma, beyin bölgelerinin duygusal hatıralara yaptıklarını ayırmada ilk adım ve üstelik beynin, insanlara yardım etmeyi amaçlayan hatıraları nasıl depoladıklarını görmeye çalışmak konusunda gerçekten eşsiz ” demektedir.

Aynı zamanda BU Sistem Sinirbilim Merkezi ve Bellek ve Beyin Merkezi’nin bir üyesi olan Ramirez; fare beyni ve insan beyni birbirlerinden çok farklı olsa da bu temel ilkelerin farelerde nasıl oynadığını öğrenmenin, ekibinin; hafızanın insanlarda nasıl çalıştığının bir planını çıkarmasına yardımcı olduğunu söylemektedir. Talep üzerine belirli hatıraları ve hafızada yer alan beynin hedeflenen alanlarını aktive edebilmek araştırmacıların beynin farklı alanlarının aşırı uyarılmasıyla birlikte hangi yan etkilerin ortaya çıktığını görmelerini sağlamaktadır. Bu araştırma: “Farelerde öğrendiklerimizi; insanlarda hafızanın nasıl çalıştığı hakkında tahminlerde bulunmak için kullanalım, hafızanın farelerde ve insanlarda nasıl çalıştığını karşılaştırmak için iki yönlü bir sokak yaratabilirsek o zaman hatıraların psikolojik sağlık üzerinde nasıl ve niçin olumlu ya da olumsuz etkileri olabileceği konusunda farelerde özel sorular sorabiliriz. ” çıkarımlarına ışık tutmaktadır.

TSSB:  Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), travmatik bir stres kaynağıyla karşılaşma sonucu ortaya çıkabilecek belirtiler grubudur. Aşırı strese yol açan bir olayın ardından görülen yoğun, uzamış ve bazen gecikmiş bir tepki olan bu bozukluk, başlama nedeninin açıkça belirlenebildiği tek kaygı bozukluğudur.

Hipokampus: beynin medial temporal lobunda yer alan, hafıza ve yön bulmada önemli rolü olan bölge.

Optogenetik: Işık ve genetik ile beyin hücresini araştıran, beyin hücrelerini ışık ile kontrol etmeye yarayan yeni bilim alanı

[50’li Yaşlarda Yaşanan Hafıza Kaybı, 20’li Yaşlardaki Depresyona Bağlı]

Editör / Yazar: Tuğçe AYAR

KAYNAK: https://www.sciencedaily.com/releases/2019/05/190523143040.htm

Tuğçe ÇAMLICA

Yazar Tuğçe ÇAMLICA

27.10.1994 Ankara doğumluyum. Şu an Süleyman Demirel Üniversitesinde Öğretim Görevlisi olarak görev yapmaktayım. Yükseklisans eğitimimi Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hemşirelik Anabilim Dalı, hemşirelik esasları yanbilim dalında tamamlamış bulunmaktayım. Severek takip ettiğim uygulamanızın sağlık alanındaki çevirilerini gerçekleştirmekteyim. İyi okumalar dilerim.

Makaleye Oy Ver!

0 points
Upvote Downvote

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Hayatımızı Değiştirecek 10 Teknolojik Cihaz

Çatalhöyük’ten Alınan 8000 Yıllık Dışkı Örnekleri Antik Bir Parazite Işık Tutuyor