Beta Balığı Hakkında Bilinmeyen İlginç Bilgiler

Kavgacı siyam balığı olarak da adlandırılan Beta balığı, Güneydoğu Asya’ya özgü bir türdür ve evcil hayvan piyasasında oldukça yaygın olmakla birlikte küçük ve renklidir. Tayland’da insanlar beta balıklarına “balıklarla savaşmak” anlamına gelen “pla kat” diyorlar. Gerçekten de bu tür için bundan daha iyi bir isim olamazdı.

Erkek beta balıkları, agresif bir şekilde solungaçlarını genişletmekle ve kendisine çok yaklaştıklarında diğer erkeklerin ve hatta dişilerin bile yüzgeçlerini kıstırmakla bilinen kavgacı bir cinstir. Vahşi doğada normal koşullarda bir kavga en fazla 15 dakika sürerken, Tayland halkı bu balıkları saatlerce dövüşebilecek şekilde eğitmişlerdir.

Beta balıkları esaret altında yaşayabilirler ve göz alıcı renklerinin yanı sıra pek çok kişinin eğlenceli buldukları saldırgan mizaçları, bu türün dünya çapında popüler bir evcil hayvan olmasını sağlamıştır. Nitekim bu balıkların anavatanlarındaki nesli tükenme yolunda.

Beta Balıkları Nereden Geliyor?

Güneydoğu Asya’nın tatlı sularında toplam 73 tür beta balığı yaşamaktadır ve bu türlerin hepsi de Osphronemidae ailesine aittir. Ancak çoğu insan Betta splendens adı verilen türü bilmektedir. Bu tür, Tayland’daki Chao ve Phraya nehir havzalarında (eski adıyla Siam) ortaya çıkmıştır. Bu balıklar, bataklıklar, taşkın ovaları ve pirinç tarlaları gibi neredeyse durgun olan sularda yaşamaktadırlar. Vahşi doğada, suya düşen şanssız böceklerin yanı sıra, küçük kabuklu böcekler, sivrisinek larvaları ve suda yaşayan diğer eklembacaklılarla beslenmektedirler.

Beta Balığı Türleri
Beta Balığı Türleri

Beta balıkları genellikle küçüktür ve boyları 6 ila 8 cm arasındadır. Ömürleri ortalama iki yıldır. Evcil hayvan dükkanlarındaki birbirinden farklı şekillere sahip kırmızı, altın sarısı, mavi, yeşil ve menekşe renginde olan beta balıklarında yaygın olmasına rağmen vahşi doğada yaşayan beta balıklarında o güzel ve suda dalgalanan yüzgeçler bulunmaz.

Michigan Üniversitesi Hayvan Çeşitliliği Web sitesine göre bu özellikler, seçici yetiştirmenin bir sonucudur. Yabani kavgacı siyam balıkları donuk ve sıradan bir yeşil renge ve kısa yüzgeçlere sahiptir. Bu balıklar eşlerini etkilemek ve salamander, kedi balığı veya daha büyük balıklar gibi yırtıcı hayvanları uzak tutmak için yanıp sönerler.

Öte yandan daha gösterişli olan evcil erkek balıklar ise çeşitli renklere sahip olmalarını hem dişi balıkları çekmek hem de bölgelerini savunurken savaşmak için kendi yararlarına kullanabiliyorlar. Bilim insanları özellikle beta balıklarının hırçın davranışları ve bunu tetikleyen fizyolojik mekanizma ile ilgileniyorlar. Bu balıklar, dökülen ham petrolün, Prozac veya fluoxetine gibi antidepresanların, suda çözünebilen bazı ilaçların ve hatta alkolün davranışsal etkilerini incelemek için model olarak kullanılan bir organizma haline gelmiştir.

Bu balıkların saldırganlığı, balık dövüşleri üzerinden kumar oynayan insanların mali kazanç sağlaması için de uzun süredir kullanılmaktadır. Güneydoğu Asya’daki insanlar, tıpkı horoz dövüşlerindeki gibi elemeli şekilde gerçekleştirilen kavgalarda rekabet etmek için yüzyıllar boyunca kavgacı siyam balıklarını yakalayıp yetiştirdiler.

Beta Balığı
Beta Balığı

Bu tür balık dövüşleri Amerika Birleşik Devletleri’nde yasa dışıdır. Balığın karşısında bir başka balık olduğunu düşünmesi için bir ayna kullanmak bile etik dışı bir davranış olarak kabul edilir, ancak bazı şirketler beta balıklarının can sıkıntısını ve depresyonunu tedavi etmek adına yüzgeçlerini esnetmelerini sağlayacak markalı “egzersiz aynaları” üretmişlerdir.

Beta Balıkları Nasıl Ürer?

Kavgacı siyam balıklarının üremeleri, kur yapmaları biraz riskli olabileceğinden dolayı adeta bir güzellik ve dehşet karışımıdır. Öncelikle erkek balık baloncuklar çıkarmaya başlar. Yüzeye çıkıp biraz hava yuttuktan sonra mukus kaplı baloncuklarını su yüzeyine bırakır. Erkek balık bu işlemi kalın bir baloncuk tabakası oluşana kadar saatlerce sürdürür. Ardından bir dişi balığın peşine düşer.

Erkek beta balıkları ilk başta bir dişiyi kibarca tabakanın altına çekmeye çalışır, bunun için de yüzgeçlerini parlatır ve solungaçlarını genişletir. Ama dişi balık tepki vermezse veya yanaşmayı reddederse, Hayvan Çeşitliliği Web sitesine göre erkek balık bir anda vahşileşip pullarını koparmak için dişinin kuyruğunu ve yüzgeçlerini kıstırabilir.

Dişi balık nihayet çiftleşmek için ikna olup erkek balığı kabul etmeye hazır olduğunda, ikisi birlikte dans eder, birbirlerinin etrafında döner ve birbirlerini dürtüklerler. Erkek balık sonunda dişinin etrafına yüzgeçlerinden birini sarar ve daha sonra ters çevirerek yumurtalarını döller. Çiftleşme bittikten sonra dişi balık karnı yukarıda olacak şekilde hareketsizce durur ve sayıları genellikle 3 ila 7 arasında olan birkaç döllenmiş yumurta bırakır. Erkek balık yumurtalar batarken onları ağzıyla yakalar ve baloncuk tabakasına bırakmadan önce onları mukusla kaplar.

Beta Balığı
Beta Balığı

Dişi balık yüzlerce yumurta üretene kadar bu dansı onlarca kez yapmaya devam ederler. Seriously Fish’e göre, bittikten sonra erkek balık dişi balığı saldırganca kovalar ve 24 ila 48 saat içinde yumurtalar çatlayana kadar baloncuk tabakasını korur. Erkek balık, yavrular embriyonun gelişimini sağlayan yumurta kısmını emmeyi sürdürürken onları 3 – 4 gün daha korumaya devam eder. Yavru balıklar serbestçe yüzmeye başladıktan sonra kendi başlarının çaresine bakarlar. Yavrular ortalama beş ay sonra cinsel olarak olgunlaşırlar.

Beta Balıkları Tehdit Altında mı?

Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Listesine göre, doğal yaşam alanları kentsel gelişim ve tarım arazileri nedeniyle yok olduğundan dolayı, kavgacı siyam balıkları savunmasız olarak kabul ediliyor. Çiftliklerin ve şehirlerin neden olduğu kirlilik de balıkları tehdit ettiğinden dolayı, bu türün vahşi doğadaki nüfusu gittikçe azalıyor. IUCN, bu balıkların insanlar tarafından yetiştirilmesinin vahşi doğadaki nüfuslarını artırmaya yardımcı olabileceğini öne sürüyor.

Bununla birlikte dünya çapındaki beta balıklarının büyük bir çoğunluğu akvaryumlarda yaşamaktadır. Bu balıklar bakımlarının kolay olması, göz alıcı renkleri ve çok ucuza satılmaları sayesinde evcil hayvan ticaretinin favorisi haline gelmişlerdir. Earth.com’a göre evcil hayvan olarak beslenen ve satılan beta balıklarının neredeyse tamamı vahşi doğada değil, akvaryumda yaşamaktadır.

Beta balıklarının neredeyse tamamı vahşi doğada değil, akvaryumda yaşamaktadır.
Beta balıklarının neredeyse tamamı vahşi doğada değil, akvaryumda yaşamaktadır.

Beta balıkları ortalama 24-27 santigrat derece ılık suda yaşadıklarından dolayı bakımları çok kolaydır. Ayrıca etraflarında başka balıklar olmadan da yaşayabilmektedirler. Beta balıkları labirent adı verilen akciğer benzeri bir organ sayesinde hem havadan hem de sudan oksijen alabilmektedirler.

Labirent adı verilen bu organ, vahşi doğada bu balıkların oksijen açısından fakir sularda veya suyun neredeyse kurumuş olduğu bölgelerde hayatta kalabilmelerini sağlar. Bu organ sayesinde esaret altındayken de diğer balıkların ihtiyaç duyduklarından çok daha küçük ve düzenli oksijen gerektirmeyen akvaryumlarda yaşayabilirler. Nitekim veterinerler, Adelphi Üniversitesi’nin de belirttiği gibi, insanların bu balıkları en az 2 galonluk (7,6 litrelik) akvaryumlarda beslemelerini öneriyor.

Hital PAÇACI
Kaynak: https://www.livescience.com/betta-fish.html

“Yapamazsın” Tabularını Yıkalım Hayallerimizin Peşinden Koşalım!

Sivrisineklerin Özellikleri Nelerdir? Sivrisinek Isırığı Semptom Ve Tedavisi