in , , ,

Kara Delikler ve Bilgi Üzerine ( Enformasyon Paradoksu )

Kara Delikler ve Bilgi Üzerine ( Enformasyon Paradoksu )

Kara Delikler ve Bilgi Üzerine ( Enformasyon Paradoksu )

Kara Delikler ve Bilgi Üzerine – Enformasyon Paradoksu. Bu yazı ‘ Kara Delikler Aslında O Kadar Da Kara Değil ‘ yazımızın devamı niteliğindedir. Keyifli okumalar dileriz.

Enformasyon Paradoksu Nedir ?

Termodinamiğin 1. Yasasına göre : “ Enerji yoktan var , var olan enerji de yok edilemez “. Bu bize temelde öğretilen sınırlı doğru bilgilerden biridir.

Kuantum fiziğine göre de : Ölçebildiğimiz , gözlemleyebildiğimiz bütün fiziksel etkileşimler “ bilgi “ içermektedir. ( Bilgi = Parçacığın konumu , hızı, enerjisi..) Zaten böyle olmasaydı eğer ışınlanmak mümkün olabilirdi .

Bizi biz yapan moleküllerimizde ki kayıtlı bilgi olduğu için , ışınlanmak ( şimdilik ) imkansızdır. Neyse konumuz bu değil. (İlgili: Işınlanma Neden Mümkün Değil? )

Kara Delikler ve Bilgi Üzerine ( Enformasyon Paradoksu )

Eğer kara delikler yuttukları cisimleri yok ediyorsa , bilgiyi de yok ediyor olmalıdır. İşte biz bu duruma : Enformasyon Paradoksu diyoruz.

Ortada bir paradoks varsa eğer, bu durum : Elimizdeki bilgilerin yetersiz olduğunun ya da mümkün olmayan olasılıklarla uğraştığımızın göstergesidir. ( Örneğin Büyükbaba paradoksu: Geçmişe gittiniz ve büyükbabanızı öldürdünüz, sonra ?

İşler rayından çıkar haliyle . Hem “şuan ki” yasalarımıza göre, hem de düşünce deneyine göre geçmişe gitmek bir paradokstur.)

Ama biz kuramsal fizikçiler paradoksları pek samimi bulmayız. Özellikle test edebildiğimiz fizik yasalarımızı sarsan paradoksları. Bu sebeple varız : Hayal gücümüz ve matematiği birleştirmek için.

Enformasyon Paradoksu ‘na Çözümümüz Nedir ?

Bu paradokstan kurtulmak için : Kara delikler “ bilgiyi “ yok etmez , ama bize de göstermez diyoruz. Yani kuramsal fizikçi Leonard Susskind böyle diyor.

Biliyoruz ki ışık bile kara delikten kaçamaz . Aynı zaman da ışık hızı; nedenselliğin yani gerçekliğin hızıdır. Bu sebeple kara deliğe düşen cisimlerin bilgisini görmemiz imkansızdır.

Peki kara delikler bilgiyi yok etmiyorsa nerede saklıyor?

Kara Delikler ve Bilgi Üzerine ( Enformasyon Paradoksu )

Merkezinde saklıyor olamaz . Çünkü: Kara deliğe düşen her şey merkezdeki tekillikte parçalanarak yok olur.

( Tekillik: Fizik yasalarımızı alt üst eden , uzay-zaman bükülmesinin sonsuz kabul edildiği ‘noktalardır’.)

O zaman geriye tek seçenek kalıyor : Olay Ufku . Kara delikler bilgiyi burada saklıyor olmalı . Ama nasıl ?

Düşünce Deneyi : “Kara Deliğe Düşen Astronot”

Leonard Susskind , Tamamlayıcılık ilkesinden ( Tamamlayıcılık ilkesi , kuantum mekaniğinin temel bir ilkesidir.

Bu ilke ; nesnelerin aynı zamanda %100 doğrulukla ölçülemeyen bazı tamamlayıcı özelliklerine sahip olduğunu ifade eder. Örneğin Belirsizlik ilkesine göre , bir parçacığın momentumu ve konumu aynı anda tam doğrulukla ölçülemez.

Bkz : momentum ve konum birbirini tamamlıyor .) yola çıkarak kara deliğe düşen astronota ne olacağını gösterdi. Şimdi Leonard Susskind gibi düşünme vakti.

Bir Dahi Gibi Düşünmek

Hangi sebepten orda olduğunu bilmesek de bir astronotun kara deliğe düştüğünü, sizin de onu olay ufku dışında bulunan bir uzay aracından o astronotu gözlemlediğinizi hayal edin . Tahmin edeceğiniz üzere astronotu kötü bir son bekliyor .

Kara Delikler ve Bilgi Üzerine ( Enformasyon Paradoksu )

Ama merak etmeyin o kötü sona şahit olmayacaksınız.

Çünkü: Astronotun zamanı kara deliğe yaklaşırken git gide yavaşlayacak ve tam olay ufkundayken donup kalacaktır. ( Kısaca, kütle çekim arttıkça, zaman yavaşlıyor . )

Astronot olay ufkunda donup kalıyorsa , bilgisi de o zaman olay ufkunda korunabilir .

İlgili makale: Astronot Olmak Nasıl Bir şey? NASA’da Astronot Olmak!

Peki Astronot tam olay ufkuna giriş yaparken size haber verebilseydi?

Hawking radyasyonu ( şimdilik!) Kuramsal olduğu için kara delikler ‘cep evren’ konumundadırlar. Bu demek oluyor ki astronot size haber gönderemez.

Çünkü: Bunu yapabilmesi için aynı anda iki farklı kapalı sistemde ( evrende ) var olması gerekir.

Buradan İlerisi Olay Ufkudur !

ilk karadelik fotoğrafı
ilk karadelik fotoğrafı

Ayrıca astronot olay ufkuna vardığını nasıl anlayabilir ki ? Sonuçta kara deliğin ‘girişinde’ “ dikkat buradan ilerisi olay ufkudur “ yazan bir tabela olmayacak .

Bu yüzden, Leonard Susskind astronota bir saat verdi : Kara deliğin yoğun kütle çekiminden etkilenmeyecek hassasiyette bir saat. Tahmin edebileceğiniz üzere, aynı zaman da hesaplamalara göre bu saatin kütlesi kara delikten büyük olacaktır. Yani kısaca bu saat bu yoğun kütle sebebiyle bir kara deliğe dönüşecektir.

Bir astronotun yanında bir kara delikle , başka bir kara deliğe düşmesi mi ? İmkansız . Böyle bir şey nasıl mümkün olabilir ki ? Dediğinizi duyar gibiyim .

Leonard Susskind , basite indirgediğimiz bu düşünce deneyini matematiğe döktü. Susskind böylece , kara deliklerin yuttuğu cisimlerin bilgilerini olay ufkunda saklayacağını ve bu bilgileri asla okuyamayacağımızı kağıt üzerinde ispatlamış oldu.

Saçmalık ?

Ne yani tüm yazıyı bu saçma ‘son’ için mi okudum ? Diye düşünüyor olabilirsiniz.

Öncelikle unutmayın ki , bu tartışmalar hâlâ teori seviyesindedir . ( Kağıt üzerinde matematiksel olarak tutarlı olsalar da , deneye tabi tutulmamıştır. )

Aynı zaman da fiziğin temelini oluşturan Newton yasaları bir “ elmanın “ yarattığı kelebek etkisi sayesinde ortaya çıkmış ve fizikte bu seviyelere gelmemizi sağlamıştır.

Neden bir “saat” bu kelebek etkisini güçlendirerek devam ettirmesin ?

Bu konu için net bir yorum yapamam . Ama tek bildiğim kara delikler ‘kritik’ önem taşıyor. O yüzden Stephen Hawking ‘in şu sözüyle yazıyı bitirmek istiyorum :

Albert Einstein , ‘ Tanrı zar atmaz ‘ derken hatalıydı . Kara deliklerin varlığı, Tanrı ‘nın zar atmakla kalmadığını, bu zarları göremeyeceğimiz yerlere atarak bizi şaşırttığını da gösteriyor…

Bizimle kalın, BİLİMLE kalın.

Editör / Yazar: Alper Kirlioğlu

Serimizin Önceki Makaleleri İlginizi Çekebilir:

Kara Delikler Aslında O Kadar Da Kara Değil

Evrenin Gizemleri – Evren Nasıl Yok Olacak?

Evrenin Gizemleri – Karanlık Enerji

Evrenin Gizemleri – Karanlık Madde

Kaynak: https://physicsworld.com/a/information-paradox-simplified/

Alper KİRLİOĞLU

Yazar Alper KİRLİOĞLU

Ismim Alper Kirlioğlu. Yeditepe Universitesi'nde fizik bölümü öğrencisiyim. Kendimi normalde kuramsal fizikçi olarak tanıtan biriyim 😊. Çoğu vaktimi modern bilim kitapları , makaleler okuyarak ve satranç oynarak geçiriyorum.

Yorumlar

Leave a Reply

2 Pings & Trackbacks

  1. Pingback:

  2. Pingback:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yükleniyor...…

0

Yorumlar

0 yorumlar

Aç Kedilerin Bazen İnsan Vücudunu Yediği bilinmektedir. Bir Grisly Deneyi

Yeni İnsan Virüsü Mü? Çin’de Ortaya Çıkan Gizemli Virüs Endişe Yarattı!!