Kullandığımız Dil Dikkatimizi Neye Verdiğimizi Etkiliyor

Psikodilbilim; psikoloji ve dil bilimin özelliklerini harmanlayarak kullanan bir bilim dalıdır ve konuştuğumuz dillerin göz hareketlerimizi etkilediğini bulmuştur.

Örneğin, candle kelimesini duyan İngilizce konuşanlar genellikle candy sözcüğüne de bakarlar çünkü iki kelimenin ilk heceleri aynıdır. Farklı dilleri konuşabilen kişilerle yapılan araştırmalar, iki dil bilen konuşmacıların yalnızca bir dilde aynı seslere sahip olan sözcüklere değil, aynı zamanda bildikleri iki dilde de aynı seslere sahip olan sözcüklere baktıklarını ortaya koydu.

Söz gelimi, Rusça ve İngilizce bilen kişiler marker kelimesini duyduklarında, aynı zamanda stamp kelimesine de bakarlar, çünkü stamp kelimesinin Rusça karşılığı marka’dır.

İşin daha da ilginç yanı farklı dilleri konuşanlar, hiçbir dil kullanılmadığında dahi göz hareketleri açısından farklılık gösterirler. İnsanların gözleri, daha önce gördükleri bir nesneyi diğer nesneler arasında tekrar bulmasını gerektiren basit bir görsel arama testinde kullandıkları dile bağlı olarak farklı şekilde hareket etmiştir.

Örneğin, İngilizce konuşanlar clock kelimesini bulmaya çalışırken aynı zamanda cloud kelimesine de bakmışlardır. Öte yandan, İspanyolca konuşanlar clock kelimesini bulmaya çalışırken present kelimesine bakmışlardır çünkü İspanyolcada clock kelimesinin karşılığı olan reloj ve present kelimesinin karşılığı olan regalo aynı iki harfle başlamaktadır.

Elbette ki her şey burada bitmiyor. Duyduğumuz kelimeler yalnızca benzer sesli kelimeleri aktif etmiyor, veya hiçbir dil konuşulmadığında dahi sadece benzer sesler veya kelimeler içeren nesnelere bakmıyoruz, aynı zamanda bu isimlerin diğer dillerdeki çevirileri de birden fazla dili konuşan kişilerde aktif hale gelir.

Dil nedir?

Örneğin, İngilizce ve İspanyolca konuşabilen iki dilliler, İngilizcede duck kelimesini duyduğunda aynı zamanda shovel kelimesine de bakarlar çünkü İspanyolca çevirisi pato olan duck kelimesi ve İspanyolca çevirisi pala olan shovel kelimesinin İspanyolcadaki ilk iki sesi kesişmektedir.

Beynimizin dilsel ve dilsel olmayan bilgileri organize etme ve işleme şekli nedeniyle, tek bir kelime, bilişsel sistem üzerinde kademeli olarak yayılan bir domino etkisi yaratabilir. Bu etkileşim ve bir kelimenin benzer yapıdaki başka bir kelimeyi aktif hale getirmesi sadece konuşma diliyle sınırlı değildir. Aynı zamanda bu durum konuşma ve işaret dillerinin iki dillileri için de geçerlidir.

Örneğin, Amerikan işaret dilini ve İngilizceyi bilen iki dilliler, İngilizce paper kelimesini duyduklarında cheese kelimesine de bakarlar çünkü cheese ve paper kelimeleri, Amerikan işaret dilindeki dört işaret bileşeninden üçünü paylaşır, bunlar da elin şekli, konumu ve yönüdür.

Peki bu bulgular bize ne söylüyor?

Dil nedir?

Dil sistemi, kelime ve konseptlerin birbirini çağrıştırmasında oldukça fazla öneme sahip olmakla kalmaz aynı zamanda görüş, dikkat ve bilişsel kontrol gibi diğer alanlardaki süreçleri de etkiler.

Günlük hayatımızı sürdürürken gözlerimizin nasıl hareket ettiği, neye baktığımız ve neye dikkat ettiğimiz, konuştuğumuz dillerden doğrudan ve fark edilebilir şekilde etkilenir. Bu bulguların uygulamalı ortamlar için etkileri, tüketici davranışından askeriyeye ve sanata kadar uzanmaktadır.

Bu yüzden konuştuğumuz dilin göz hareketlerimizin mekaniğine kadar dünyayı sadece mecazen değil aynı zamanda kelimenin tam anlamıyla nasıl gördüğümüzü etkilediğini söylemek yanlış olmaz.

Çeviren: Fatih Kara

Kaynaklar:

  1. https://science.sciencemag.org/content/268/5217/1632
  2. https://psycnet.apa.org/record/2003-03964-002
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4451606/
  4. https://benjamins.com/catalog/lab.17022.sho
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3402650/

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Dil Cinsiyet Algılarımızı Nasıl Yönetiyor?

nesli tükenmiş hayvanlar

Son 150 yılda Kaybettiğimiz, Nesli Tükenmiş Hayvanlar