Maske kullanımı Koronavirüs Yayılımını Gerçekten Azaltır Mı? Uzmanların Karışık Cevapları Var

İki çalışma farklı sonuçlar ortaya koyuyor.

Maske kullanımı Koronavirüs Yayılımını Gerçekten Azaltır Mı? Uzmanların Karışık Cevapları Var

Maske kullanımı koronavirüsün yayılmasını gerçekten azaltıyor mu? Uzmanların farklı cevapları var.

Editör’ün notu ( 2 Haziran, 11.30):  Aşağıda tartışılan makale Annals of InternalMedicine dergisi tarafından geri çekilmiştir. Yazarlar, istatistiksel yöntemlerin, sonuçların güvenilir olup olmadığını belirleyemediğini ve ufak çalışmanın sonuçlarını ‘’yorumlanamaz’’ hale getirdiğini yazmışlardır. Yapılan çalışma, cerrahi ve pamuklu maskelerin SARS-CoV2 içeren virüslü damlacıkları etkili şekilde tutmadığını ortaya koymuştur. Sonraki araştırmalar ise, diğer insanlardan altı metre uzakta durmanın yanı sıra, yüz maskelerinin virüsün yayılmasını engellemek için etkili bir yöntem olduğunu ileri sürdü.

İlk kez, theCentre of Disease Control andPrevention (Salgın Hastalıkları Kontrol Etme ve Önleme Merkezi) (CDC) sağlıklı bireylerin, sosyal mesafenin korunmasının zor olduğu yerlere giderken, ağızlarını ve burunlarını kapatacak şekilde maske takmalarını tavsiye etti. Fakat hala maskelerin -özellikle de CDC’nin kamu için tavsiye ettiği ev yapımı kumaş maskelerin- Covid-19’a neden olan SARS-CoV2’nin yayılmasını ne kadar yavaşlattığı konusunda ciddi tartışmalar var.

İki yeni makale yazan araştırmacılar,  bir diğerinden daha da titiz bir şekilde , maskelerin yararlılığını ele almaya çalışıyorlar ve farklı sonuçlara varıyorlar. Bir çalışma maskelerin dönemsel koronavürüsler (birçok soğuk algınlığı vakasına sebep olan) üzerindeki etkisini incelemiş ve cerrahi maskelerin, hasta bireylerin virüsü yaymaları azaltmakta yardımcı olduğunu bulmuştur.

Maskelerin Virüsün Yayılmasında Etkisi Var Mı?

Buna karşın başka bir araştırma özellikle SARS-CoV2’ye bakarak ne cerrahi maskelerin ne de kumaş maskelerin virüsün yayılmasında herhangi bir etkisi olmadığını bulmuştur. Fakat bu çalışmada sadece dört katılımcı bulunuyordu ve virüs dağılımının kaba taslak ölçüleri kullanıldı.

Uzmanların söylediğine göre, asıl önemli olan maskelerin, Covid-19’lu insanların bilmeden virüsü yaymalarını önlemesine yardımcı olabileceğidir. Fakat cerrahi veya ev yapımı maskelerin faydası konusundaki kanıtlar sınırlı ve maskeler corona virüse karşı en önemli korunma şekli değil.

Her iki çalışmada da yer almayan,  AnschutzMedicalCampus’te bulunan Colorado School of Public Health’de epidemiyoloji klinik profesörü olan May Chu,

‘’Maske takmak, diğer önlemleri yapmanıza gerek olmadığı anlamına gelmez,’’ diyor. ‘’İnsanlara yaklaşabileceğiniz, ellerinizi sık sık yıkamanıza gerek olmadığı ve elinizle yüzünüze dokunabileceğiniz anlamına gelmez. Bütün bunların hala yapılması gerekiyor. Maske sadece ekstra bir önlem.’’

Yüz Maskesinin Temel Prensipleri

Maskeler konusundaki tavsiyeler kolayca kafa karışıklına neden olabiliyor çünkü maskeler aynı şekilde üretilmiyor. N95 maskesi virüsün yayılmasını etkili şekilde önlüyor. Bu maskeler doğru şekilde takıldığı zaman yüzü düzgünce kapatıyor ve 0.3’lük mikro parçacıkları veya daha büyük olanları filtreliyor.

Fakat N95 maskelerine ulaşmak SARS-Cov-2’ye en yüksek ölçüde maruz kalan ve virüse karşı en güçlü korunmaya ihtiyaç duyan profesyonel sağlıkçılar için bile oldukça zor. Ayrıca bu maskeleri doğru şekilde takmak da son derece zor. Bu sebeplerden dolayı, CDC bu maskeleri genel kullanım için önermiyor.

Tedarik edilmesinin zorluğundan ötürü, CDC cerrahi maskeleri de kamuoyuna önermiyor. Bu maskeler sızdırmaz özelliğe sahip değil fakat neme dayanıklı olan dokumasız poliprobieln katmanlar içeriyor. Cerrahi bir maskede, dışarıdaki havanın %70’i maskeden içeri giriyor, %30’u ise kemarlarda dolanıyor, diyor Chu, bu yüzden de N95’ler kadar koruma sağlamıyor.

Öksürüğünüzün Koronavirüs veya Başka Bir Şey Belirtisi Olduğunu Nasıl Anlayabilirsiniz?

Geriye şu an için  CDC tarafından kamuoyuna kullanılması tavsiye edilen kumaş maskeler kalıyor. Kumaş maskeler yanlardaki havayı da geçiriyor ama dokumasız nem geçirmez katmanlardan yoksun.  Hava akımının sadece %2’sini engelliyor, diyor Chu.

Cerrahi ve kumaş maskelerdeki bu eksikliklerden ötürü halk sağlığı görevlileri maske takmanın birinin virüse yakalanmasıni engelleyeceğine inanmıyor. Hava akışı en az dirençli olan yolu takip eder, diyor yeni araştırmalarda yer almayan ve Utah Üniversitesi’nde aile ve koruyucu tıp doçenti olan RachealJones.

Eğer etrafta virüs partikülleri varsa, cerrahi ve kumaş  bir maskenin etrafı virüs için son derece elverişli bir yol olacaktır. Ve mevzu bahis kumaş bir maske olduğunda, maskeyi giyen kişi kumaştan geçecek kadar küçük parçacıkların taşıyıcılığını da yapabilir.

Peki ya olaya diğer taraftan bakarsak?

Maske takan kişi öksürdüğünde veya hapşırdığında, kumaşta ya da yan taraflarda boşluk olsa dahi, ağzı kapatan kısım ilk baştaki büyük tazyiği zaptetmek için yeterli olabilir. Yeni maske çalışmalarında ele alınması amaçlanan şey de cerrahi ya da kumaş maskelerin virüsü kontrol etmekte yeterince faydasının olup olmadığı.

Yüz Maskelerinin Faydaları

Maske kullanımı Koronavirüs Yayılımını Gerçekten Azaltır Mı? Uzmanların Karışık Cevapları Var

6 nisanda Annals of Internal Medicine dergisinde yayınlanan bir çalışma maskelerin faydasının olmadığını ortaya koydu. Güney Koreli araştırmacılar tarafından yürütülen bu çalışmada Covid-19’lu dört hastadan 7,8 inç (20 cm) uzaklıktaki bir petri kabına öksürmeleri istenmiştir.

Hastalar maskesiz olarak, tek kullanımlık cerrahi maske takarken ve yine %100 pamuk maske takarken öksürmüşlerdir.

Her ikisinin de petri kaplarına öksürülen virüs miktarını ciddi anlamda azaltmadığı gözlemlenmiştir. Fakat Live Science ile temasta olup çalışmada yer almayan uzmanlar, sonuçlara güvenmek konusunda tereddütlüydüler.

Uzmanlar, insanlar maske takıyorken öksürdüklerinde damlacıkların daha uzağa gidip gitmediğini görmek için 7.8 inçlik mesafenin ötesine bakmadılar, diyor Chu. ‘’2 ya da 3 ya da 4 ayak ötesini ölçmediler,’’ diye de ekliyor.

426 gönüllü İle Yapılan Çalışma

Ayrıca çalışma, maskenin dış yüzeyinden alınan örneklerin korona virüs testlerinin pozitif, iç yüzeyinden alınan örneklerinkinin ise negatif çıktığı gibi tuhaf bir sonuç ortaya koydu. Jones’a göre, yetkililer, öksürükten kaynaklı düzensiz hava püskürmesnin, virüsü maskenin dışını taşımış olabileceğini ama açıklamanın pek de tatmin edici olmadığını düşünüyor.

3 nisanda Natural Medicine dergisinde yayınlanan bir diğer araştırmada, hasta bireylerin saçtığı virüs zerreciklerini toplamak için daha detaylı bir yöntem kullanıldı. Araştırmacılar, 426 gönüllüden dışarıya doğru üflenen her şeyi kaydeden koni benzeri bir cihaza doğru 30 dakika boyunca nefes alıp vermelerini istediler.

Bu gönüllülerden 43 tanesinde gribal enfeksiyon, 54 tanesinde rinovirüs ve 17 tanesinde korona virüs (Covid-19’a neden olan türden değil, soğuk algınlığına neden olan türden) vardı. Kullanılan bu yöntem, araştırmacıların 5 mikron veya daha küçük aeresol zerreciklerine karşı çapı 0.0002 inçten daha büyük olan damlacık zerrelerinde ne kadar virüs bulunduğunu ölçmelerine olanak sağladı. Deneye katılanların, çalışma boyunca hem maskesiz hem de maskeli olarak rastgele katılımları sağlandı.

İlk temel bulgu, araştırmacıların üç durumda da (gribal enfeksiyon, rinovirüs ve koronavirüs) küçük zerreciklerde virüs tespit ettikleriydi. Gribal enfeksiyon durumundaki zerrecikleri toplayıp kültürledikten sonra bu virüslerin bulaşıcı olduklarını keşfettiler.

Bu oldukça önemli, diyor Hong Kong üniversitesi Epidemiyoloji ve Biyoistatistik Anabilim Dalı Başkanı Ben Cowling, çünkü gribal enfeksiyonun havadaki aeresoller vasıtasıyla bulaşıp bulaşmadığına dair  sağlıkçılar arasında uzun zamandır süren bir tartışma var. Yapılan bu çalışma, bunun mümkün olduğunu ve soğuk algınlığının da bu şekilde bulaşabileceğini ileri sürüyor.

‘’Mevsimsel koronavürüsler ve rinovirüsler için virüsü aeresollerdekültürlemeye kalkışmadık. Ama virüsün bulaşıcı olmayacağına inanmak için de ortada bir neden yok,’’ diyor Cowling.

Peki ya maskelere gelirsek?

Maske kullanımı Koronavirüs Yayılımını Gerçekten Azaltır Mı? Uzmanların Karışık Cevapları Var

Cerrahi maskeler gribal enfeksiyonda hasta bireyden salınan damlacık formundaki virüs miktarını azaltırken aeresol formunda salınan virüsler için aynı etkiyi göstermedi; koronavirüste ise maskeler hem damlacık hem de aeresol formunda salınan virüsleri azalttı;

Fakat rinovirüste ne damlacık formunda ne de aeresol formunda salınan virüsler için bir etkisi olmadı. Mevsimler koronavirüs için araştırmacılar,  maske takmayan katılımcılardan alınan on örneğin üçünde damlacıklarda, on örneğin dördünde ise aeresollerde virüs buldular.  Maskeli kişilerden alınan öreneklerde ise ne damlacıklarda ne de aeresollerede virüse rastlanmadı.

Virüsler arasındaki fark, bu bulaşıcı istilacıların solunum sisteminde nereye yerleştikleriyle alakalı olabilir, diyor WHO* (Dünya Sağlık Örgütü) Bulaşıcı Hastalık Epidemiyoloji ve Kontrol İşbirliği Merkez Eş Direktörü Cowling. Örneğin; çoğunlukla burunda ve boğazda çoğalan bir virüs büyük damlacıklarda daha kolay şekilde harekete geçirilebilirken, akciğerlerin derinlerinde çoğalan bir virüsün dünyaya yayılmasını sağlamak için daha küçük partiküllerde dolaşması gerekebilir.

Gribal enfeksiyon ve koronavirüsten elde edilen sonuçlar, cerrahi maskelerin Covid-19’lu kişilerin virüsü yaymasını önlemeye yardımcı olabilceğini ileri sürmektedir, diyor Cowling. SARS-CoV-2 muhtemelen o ve ekibinin çalıştığı virüslere benzer şekilde davranıyor, diye ekliyor,

Ayrıca insanların hastalık belirtilerini göstermeseler bile virüsü yayabilecekleri gerçeği de herkese maske kullanımını önermek için bir gerekçe.

Fakat uzmanlar N95 olmayan maskelerin faydalılığı konusunda hala farklı görüşlere sahip.

‘’Bana göre, bu maskeleri takmanın bir zararı yok ama bu çalışmaya göre pek bir faydası varmış gibi de gözükmüyor,’’ diyor Jones. Mevsimsel koronavirüs için alınan örneklerin boyutu küçüktü, diyor. Özellikle maske takılmayan örneklerin çoğunda tespit edilebilir koronavirüse rastlanmadığı göz önüne alındığında insanların virüsü ne kadar yaydığı konusunda maskeye bağlı olmayan çok büyük bir değişkenlik söz konusuydu.

Herkesin kabul ettiği tek nokta, ev yapımı bir maskenin sağladığı koruma, takılmayan bir maskenin sağladığı korumadan daha az değil. Maske kullanmak herkese tavsiye ediliyor çünkü ‘’alınan herhangi bir önlem hiçbir şey yapmamaktan daha iyidir,’’ diyor Chu. Fakat kumaş maskelerin cerrahi maskeler kadar koruyucu olması da beklenemez, diyor. İşte bu yüzden sağlık çalışanları, maske takmış olsalar  dahi insanların birbirinden en az 6 adım ötede durmaları gerektiği konusunda halkı uyarıyor. Başka bir deyişle, kumaş maskeler COVİD-19 salgınının kontrolünde  sadece küçücük bir parça.

‘’Maskelerin hastalığın yayılmasını durdurmayacağını, sadece hastalığın yayılmasında küçük bir etkiye sahip olduğunu net bir şekilde söylememizi sağlayacak kadar araştırma yapıldı,’’ diyor Cowling. ‘’Normale dönmemize yardımcı olmaları için maskelere bel bağlayamayız.’’

 Zeynep Tekgöz

Yapay Zekalar Piksellerden İnsan Yüzü Üretiyor

IQ Testleri Gerçekten de Zekayı Ölçüyor mü?