Antik Bir Sahilde Dünyanın En Yoğun Dinozor Trafiği
Bolivya’nın orta kesimlerinde yer alan Torotoro Ulusal Parkı’nda, bilim dünyasını heyecanlandıran bir keşif yapıldı: 16.600 fosilleşmiş dinozor ayak izi ve 1.378 yüzme izi aynı alanda belgelendi. Bu sayı, şimdiye kadar tek bir fosil alanında tespit edilen en yüksek dinozor izi olarak bilim tarihine geçti.
Araştırmacılar, Carreras Pampa adı verilen bu alanın, Kretase döneminin sonlarında (145–66 milyon yıl önce) bir kıyı şeridi olduğunu ve orada yaşayan iki ayaklı, üç parmaklı etçil dinozorların yani theropodların sahil boyunca yürüdüğünü, koştuğunu, yüzdüğünü ve hatta kuyruklarını sürüklediğini gösteren çok çeşitli davranış izleri bulduğunu belirtiyor. Texas’taki Southwestern Adventist University’den paleontolog ve araştırma eş yazarı Jeremy McLarty, keşfin bilimsel önemini şu sözlerle vurguluyor:
“Bu, bugüne kadar tek bir iz alanında keşfedilen en fazla dinozor ayak izi. Aynı zamanda dünyada kaydedilmiş en fazla yüzme izi sayısına da sahip.”
3 Aralık 2025’te yapılan çalışma, yalnızca bir sayı rekoru kırmakla kalmıyor; aynı zamanda dinozorların davranışlarına dair bilinen en zengin iz koleksiyonlarından birini sunuyor.
ARAŞTIRMANIN DETAYLARI VE METODOLOJİ: 80 Bin Fit Karelik Bir Zaman Penceresi
Carreras Pampa fosil alanı, Torotoro Ulusal Parkı içinde 80.570 ft² (7.485 m²) genişliğinde düz bir yüzey üzerine yayılıyor. Bölge daha önce biliniyordu, ancak hiçbir zaman bu ölçekte sistematik olarak incelenmemişti.
Bilim insanlarının ilk adımı, yüzeyi kaplayan taş, tortu ve kayaları temizlemek oldu. Araştırma ekibi:
- Çalı süpürgeleriyle yüzeydeki birikintileri uzaklaştırdı,
- Ayrıntılı temizlik yapılabilecek bölgelerde tortuyu kazıdı,
- Olası yeni iz kümelerinin bulunduğu noktaları dikkatle açığa çıkardı.
Bu titiz çalışmalar sonucunda ortaya çıkan manzara, adeta dinozorların yoğun şekilde kullandığı antik bir kıyı otoyolunu gözler önüne serdi.
İzlerin Korunumu ve Yönü
Jeolojik incelemeler, izlerin yanında kuzeybatı-güneydoğu yönünde uzanan dalga izleri (ripple marks) bulunduğunu ortaya koydu. Bu dalga çizgileri, bölgenin bir kıyı ortamı olduğunu güçlü bir şekilde doğruluyor.
İzlerin büyük çoğunluğu etçil theropodlara ait olsa da, bölgede birçok kuş izinin de fosilleştiği belirlendi. Bu özellik, alanı çoklu türlerin aynı yaşam alanını paylaştığı bir paleo-ekosistem örneği haline getiriyor.
BULGULAR VE VERİ ANALİZİ
1. Rekor Kıran Sayılar: 16.600 Yürüyüş İzi, 1.378 Yüzme İzi
McLarty ve ekibi, ayrıntılı sayımlar sonucunda:
- 16.600 adet theropod ayak izi,
- 1.378 adet yüzme izi
tespit etti.
Bu rakamlar, Carreras Pampa’yı dünya çapında tek bir fosil yüzeyinde belgelenmiş en yoğun dinozor izi kaydı haline getiriyor.
Bilim insanları ayrıca, bölgedeki yüzme izlerinin sayısının da dünya rekoru olduğunu belirtti.
2. Ayak İzlerinin Çeşitliliği: 10 cm’den 30 cm’ye Uzanan İzler
Araştırma ekibi, izlerin boyut çeşitliliğinin olağanüstü olduğunu bildiriyor. Tespit edilen fosiller arasında:
- 10 cm’den (4 inç) kısa ayak izleri,
- 30 cm’den (12 inç) uzun dev izler bulunuyor.
Bu küçük izlerin, küçük theropod türlerinden mi yoksa daha büyük türlerin yavrularından mı geldiği henüz netleşmiş değil.
30 cm’ye yakın daha büyük izlerin ise orta boy theropodlara — örneğin Dilophosaurus veya Allosaurus — ait olabileceği düşünülüyor.
Karşılaştırma yapmak gerekirse:
Tyrannosaurus rex ve Giganotosaurus gibi dev theropodların ayak izleri genellikle 40 cm (16 inç) uzunluğundadır — bu nedenle Carreras Pampa’daki izlerin “orta boy” aralığını yansıttığı anlaşılıyor.
3. Dinozor Davranışları: Yürüme, Koşma, Yüzme ve Keskin Dönüşler
Bu fosil yüzeyi yalnızca tür çeşitliliğini değil, davranış çeşitliliğini de kayıt altına alıyor.
Araştırma, Carreras Pampa’nın benzersiz özelliklerini şu şekilde özetliyor:
- Yürüme izleri,
- Koşu izleri,
- Yüzme sırasında tırnak sürtme izleri,
- Kuyruk sürüklenme izleri,
- Keskin dönüş işaretleri.
McLarty, bunun önemini şu sözlerle ifade ediyor:
“Bu alan, alışılmadık derecede iyi korunmuş pek çok farklı hareket davranışının kanıtlarını bir arada sunuyor. Ayrıca dünya çapında en çok kuyruk izi barındıran alanlardan biri.”
4. Yüzme İzlerinin Yapısı: Virgül Şeklinde Tırnak İzleri
Yüzme sırasında oluşan izler genellikle:
- Düz hatlı veya virgül biçimli oyuklar,
- Ana izle birlikte bir veya iki küçük paralel iz şeklinde gözleniyor.
Bunun nedeni, theropodların su içinde ilerlerken:
- Ortadaki uzun parmağın (middle digit) alttaki tortuyu çizmesi,
- Yanlardaki iki parmağın ise daha sığ ve küçük izler bırakmasıdır.
Carreras Pampa’nın bir diğer benzersiz özelliği ise, diğer fosil alanlarında rastlanan tekil yüzme izlerinin aksine, burada alternatif sağ-sol yüzme iz dizilimlerinin korunmuş olmasıdır. Bu, dinozorların su içinde yürür gibi sıralı hareket ettiğini gösteriyor.
5. Grup Halinde Hareket Kanıtları
Paleo-iz bilimciler, izlerin bir kısmının belirgin şekilde paralel yönelimli olduğunu belirtiyor. Bu, dinozorların kıyı boyunca grup halinde seyahat ettiğini düşündürüyor.
Araştırma, Carreras Pampa’yı bir tür “prehistorik otoyol” olarak tanımlıyor.
6. Bolivya’nın Dinozor İzleri Haritasındaki Yeri
Bolivya, dünyanın en zengin dinozor izi alanlarından biri olarak biliniyor.
McLarty bu durumu şöyle açıklıyor:
“Bir sonraki en yüksek iz sayısına sahip alan da Bolivya’da. Cal Orck’o alanı, aktif bir taş ocağının dikey duvarı üzerinde yer alıyor ve uzun bir çizgi gibi. Carreras Pampa ise çok daha geniş bir yüzeye yayılıyor.”
UZMAN GÖRÜŞLERİ
Çalışmanın eş yazarı Jeremy McLarty’nin açıklamalarından seçilen ifadeler, araştırmanın önemini açıkça ortaya koyuyor:
- “Bu, bugüne kadar bir tek iz alanında keşfedilen en yüksek dinozor ayak izi sayısıdır.”
- “Dünyada kaydedilmiş en yüksek yüzme izi sayısı da burada.”
- “Carreras Pampa, pek çok olağanüstü hareket davranışının fosil kanıtını aynı alanda barındırıyor.”
Dinozorların Günlük Yaşamına Açılan 70 Milyon Yıllık Bir Pencere
Carreras Pampa iz alanı, yalnızca dinozorların varlığını değil, yaşam biçimlerini, hareket stratejilerini, çevresel koşulları ve yaşam alanı dinamiklerini de bir bütün olarak ortaya koyuyor.
Bu bulgular:
- Kretase sonundaki ekosistemin yapısını,
- Theropodların davranış repertuarını,
- Kıyı bölgelerinde sosyal hareketliliklerini
anlamak için eşsiz bir kaynak sunuyor.
Araştırmacılar, gelecekte alanın daha ayrıntılı 3D haritalanması, izlerin dijital olarak sınıflandırılması ve davranış analizlerine yönelik yeni çalışmalar planlıyor.
Carreras Pampa, bilim dünyası için yalnızca bir fosil yüzeyi değil; zamanın donmuş bir anı, dinozorların ayak izleriyle yazdığı bir tarih sayfası olarak önemini koruyor.
