Bilinç Nedir? Nasıl Tanımlanır?

İnsanlar bir zamanlar gezegenimizin güneş sisteminin fiziksel merkezi olduğunu varsaydılar, bu nedenle, türümüzün bu tür konuları düşünmesine olanak tanıyan, yüksek bilinci de düşünmemiz sürpriz değil.

Kısa cevap pek tatmin edici değil. Bilim adamları ve filozoflar hala bilincin ne olduğuna dair belirli bir fikir üzerinde anlaşamazlar. Bunun bir nedeni kavramın, biraz farklı şeyler ifade etmek için kullanılmasıdır. Bununla birlikte, birçok uzman bilinçli varlıkların çevrelerinin, kendilerinin ve kendi algılarının farkında olduklarını kabul eder.

Ancak uzun cevap umut içeriyor çünkü araştırmacılar bir cevaba yaklaşıyor gibi görünüyor.

Özel bir şey?

Çağdaş araştırmacılar, beyindeki kan akışını dolaylı olarak ölçerek, beynin hangi bölgelerinin diğerlerinden daha aktif olduğunu gösteren bir süreç olan, bilinci tespit etmek için fonksiyonel MRI olarak bilinen bir beyin tarama tekniği kullanabildiklerini gösterdiler.

Batı dünyasında, İtalyan gökbilimci Galileo Galilei, bilinçle ilgili her şeyi bilimsel araştırma alanı dışına itmeye çalıştı. Bir nesil sonra, Fransız matematikçi ve filozof René Descartes, zihnin (veya ruhun) ve bedenin temelde farklı iki şey olduğu iddiasıyla bilinci biraz daha keskin bir odağa getirdi. Bu pozisyona zihin-beden düalizmi denir.

New Jersey’deki Rutgers Üniversitesi’nde felsefe ve bilişsel bilim profesörü Susanna Schellenberg, “Düşünürlerin büyük çoğunluğu bilincin çok özel olduğunu düşünürdü,” dedi.

Hayat ağacının karşısından görünmek

New York Üniversitesi’nde nöral bilim ve psikiyatri profesörü Joseph LeDoux, “Bilinci tanımlamanın tek yolu ne olduğu ve ne olmadığıdır.” Dedi.

İnsan bilincini diğer hayvanların bilinciyle karşılaştırırken, LeDoux nöroanatomiye bakmayı verimli buluyor. Örneğin, insanlar, beynin araştırmacıların birisinin aklında ne olduğunu bilme yeteneği ile bağlantı kurduğu, oldukça gelişmiş bir ön kutup korteksine sahip olma konusunda eşsizdir. Bu hemen hemen her tanımla bilincin önemli bir yönüdür. İnsan olmayan primatlar beynin bu model bölgesiyle övünemezken, birçoğunda dorsolateral prefrontal korteks (muhakeme etme, planlama ve davranışlarımızı düzenleme) gibi beyine evrimsel olarak yeni eklemeler yapılır.

“Diğer hayvanların muhtemelen [bilinç gibi] bir şeye sahip olduklarını biliyoruz, ancak sahip olduğumuz şeye sahip değiller, çünkü farklıyız.”

Bir şempanzenin hücresel ve moleküler yapısı, insanlardan farklı görünmesine ve hareket etmesine neden olur, bu nedenle aynı tür farklılıkların şempanze bilincinin de farklı olmasına neden olacağı anlamına gelir.

Bazı araştırmacılar bir adım öteye taşıyarak, bilincin maddenin bir özelliği olduğunu ve bir elektronun bile belli bir dereceye kadar bilinçte olduğunu, panpsişizm (panpsychism) olarak bilinen bir pozisyon olduğunu iddia ediyor. Seattle’daki Allen Beyin Bilimi Enstitüsü’nün başkanı ve panterizmin savunucusu olan Christof Koch, “herhangi bir karmaşık sistemin zihnin temel niteliklerine sahip olduğunu ve bu anlamda minimum düzeyde bilince sahip olduğunu,” söyledi.

Tehlikeye Sebep Olabilir mi?

Schellenberg, birçok hayvanın bilince sahip olduğunu düşündüğünü söyledi, çünkü “acı hisseden herhangi bir şey bilinçlidir,” dedi. Görüşün tartışmalı olduğunu da belirtti.

Benzer şekilde, LeDoux tehlikeden kaçınmanın bilincin önemli bir fonksiyonu ve muhtemelen var olmasının nedeni olduğunu düşünüyor.

“Tüm zihinsel durumlarımız, duygusal durumlarımız hayvanlardan miras alınmaz. Hayatımız boyunca korku ve tehlike hakkında öğrendiklerimiz hakkındaki bilgilerimize dayanarak, bilişsel olarak toplanırlar.” dedi. İnsan beyni, “bilinçli deneyimlerinizin şablonu” olarak hizmet veren şemalara bilgi yığınları yapıyor.

Schellenberg, “Beyin, birden fazla istisna dışında, bilinçli bir durumda olsun ya da olmasın işini yapabilir.” dedi.

Ülkü GÜNGÖR

Dolaşım Sistemi Nedir? Dolaşım Sistemi Hakkında Bilinmeyenler

Hamile Kalmaya Çalışan Kadınlar İçin 10 Tavsiye