in

Zona, (Gece Yanığı) Hastalığının Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi

Zona, bir diğer adıyla Herpeszoster halk diliyle gece yanığı, genellikle vucudun bir tarafında görülen ağrılı, kabarcıklı bir döküntüye neden olabilen viral bir hastalıktır. Suçiçeği hastalığına neden olan virüs aynı zamanda Zona’ya da neden olur. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre, yaklaşık üç Amerikalı’dan birinin hayatlarının bir noktasında zona geliştirmesi bekleniyor. ABD’de her yıl tahminen 1 milyon vaka, daha çok yaşlı yetişkinlerde görülür. Döküntü genellikle birkaç hafta içinde temizlense de, bazı kişiler aylar hatta yıllar sonra kalıcı ağrı yaşayabilir. (CDC’ninbelittiği gibi) Fakat gece yanığı hastalığını önleyici aşıların yanı sıra hastalıktan kaynaklanan komplikasyon riskini azaltabilecek tedaviler de vardır.

Zona (Gece Yanığı) döküntülere neden olan viral bir hastalıktır. Kredi: Shutterstock
Zona (Gece Yanığı) döküntülere neden olan viral bir hastalıktır. Kredi: Shutterstock

Zona Belirtileri

Gece yanığı belirtileri genellikle vucudun veya yüzün sadece bir tarafında gelişir ve, her şeyden önce sınırlı bir alanda ortaya çıkar.(Ulusal Yaşlanma Enstitüsü’ne (NIA) göre)  Belirtiler şunları içerir:

  • Sıvı dolusu kabarcıklar. Çoğunlukla, bu döküntü, gövdenin bir tarafında”şerit” olarak görünür.
  • Karıncalanma, kaşıntı, yanma veya ağrı. Bu semptomlar döküntüler ortaya çıkmadan bile gözlenebilir.
  • Dokunmaya duyarlı cilt

Diğer gözlenebileceksemptomlar, CDC’nin belirttiğine göre ateş, baş ağrısı, titreme ve mide rahatsızlığı olabilir. CDC’nin belirttiğine göre, gece yanığı döküntülerinden kabarmalar genellikle 7 ila 10 gün sonra aşınır ve kızarık 2 ila 4 hafta içinde temizlenir.

Zona Sebepleri

Zona’ya, varicellazoster virüsü neden olur – CDC göre suçiçeğine neden olan ile aynı virüstür. Kişinin suçiçeği geçirmesinden sonra, virüs, vucudun sinir dokularında uykuda bekler ve zonaya neden olmak için yıllar sonra “yeniden aktifleşebilir”.

Yayılımı

Zona ’nın kendisi kişiden kişiye yayılamaz. Ancak CDC’ye göre, gece yanığı hastalığı olan bir kişinin suçiçeği virüsünü yayması olasıdır; bu, hiç su çiçeği geçirmemiş ya da su çiçeği aşısı alan birisinde su çiçeğine neden olabilir. Yine de, zona suçiçeğiden daha az bulaşıcıdır ve döküntü kaplanırsa virüsü yayma riski düşüktür, CDC diyor.

Risk Faktörleri

Su çiçeği olan herkes, gece yanığı gelişme riski altındadır. Ancak NIA’ya göre bazı faktörler gece yanığı alma riskini artırıyor. Bunlar:

  • İleri yaş: Gece yanığı gelişme riski yaşla birlikte artar ve tüm vakaların yaklaşık yarısı 60 yaş ve üstü insanlarda görülür.
  • Zayıflamış bağışıklık sistemi: HIV, kanser veya kanser tedavisi gibi bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıkları veya rahatsızlıkları olan kişilerin, zona olma riski daha yüksektir. Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar da zona riskini artırabilir.

Teşhis

Doktorlar, genellikle hastanın vucudunun bir tarafındaki ağrı semptomlarına eşlik eden döküntüleri ile tanı koyarlar. Doktorlar ayrıca laboratuvar testleri için dokudan veya küçük kabarcıklardan küçük bir örnek alarak tanı koyabilirler.

Zona Tedavisi

Gece yanığı döküntüleri için bir tedavi yoktur, ancak hastalığın süresini ve ciddiyetini azaltabilecek antiviral ilaçlar vardır. Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne (NIH) göre, bu ilaçlar döküntü belirtilerinin ilk 3 günü içinde alındığında en iyi sonucu verir. NIH, bu yüzden, zona olduğunu düşünen insanların en yakın zamanda doktora başvurmaları gerektiğini söylüyor.

Komplikasyonlar

CDC’ye göre zona alan kişilerin yaklaşık yüzde 10 ila 13’ü virüs sonrasında hissedilen sinir ağrıları (postherpetik nevralji) veya kısaca PHN denilen bir komplikasyon geliştiriyor. Bu durum, zona olan bölgede, hasar görmüş sinir liflerinden dolayı şiddetli ve bazen de uzun süreli ağrıya neden olur.

PHN’den kaynaklanan ağrı tipik olarak birkaç hafta veya ay içerisinde kaybolur, ancak bazen yıllarca sürebilir. NIA’ya göre bu durum insanların günlük aktivitelerine engel olabilecek seviyeye kadar gelebilir; depresyon, endişe, uykusuzluk ve kilo kaybına da neden olabilir. PHN’de yardımcı olabilecek maddeler arasındasteroidler, analjezikler, antidepresanlar ve antikonvülsanlar da dahil olmak üzere ilaçlar vardır.

Eğer zona gözü etkilerse görme kaybı da dahil olmak üzere ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu nedenle, NIA, insanlara yüzlerinde kabarcıklar olduğunu fark ederlerse derhal doktora gitmeleri gerektiğini söylüyor. Zona kulağı etkiliyorsa, işitme ve denge sorunları da oluşabilir. Nadir durumlarda, zona, CDC’ye göre zatürree, ensefalit denilen beyin iltihabı ve hatta ölüme neden olabilir.

Önleme

Zona hastalığı ve komplikasyon riskini azaltabilecek aşılar vardır. CDC’ye göre Shingrix adlı bir aşı, 50 yaş ve üstü sağlıklı yetişkinler için iki dozda önerilmektedir. İkinci doz, ilk dozdan 6 ay sonra verilir. Shingrix, iki dozda verilirse zona ve PHN’nin önlenmesinde yüzde 90’dan fazla etkilidir.

NIA’nın önerisi,artık çok fazla tercih edilmeyen Zostavax adı verilen daha eski bir zona aşısının, kişinin Shingrix’e alerjisi varsa veya Shingrix’in hemen bulunmadığı gibi bazı durumlarda kullanılabileeği şeklinde.

Çeviren: Uzay TEMEL

Kaynak: https://www.livescience.com/64221-shingles.html

Makaleye Oy Ver!

4 points
Upvote Downvote

Yorumlar

2 Pings & Trackbacks

  1. Pingback:

  2. Pingback:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Yükleniyor...…

0

Yorumlar

0 yorumlar

Yağmur Ormanındaki Gizli “Kayıp Şehir” Nadir Olan ve Bilinmeyen Canlılar Hazinesini Ortaya Çıkardı

Hubble Uzay Teleskobu uzayda ‘elektrik yüklü küçük toplar’ keşfetti