Bizi Takip Edin

Bilim

Sonlandırılmak Zorunda Kalınan Bir Deney: Stanford Hapishane Deneyi

Yayınlandı

üzerinde

Stanford Üniversitesi’nde sosyal psikolog olan Philip Zimbardo tüm insanların kontrolsüz güce sahip oldukları zaman zalimleşebileceğini düşünüyordu. Bunu göstermek için Stanford Üniversitesi Psikoloji Departmanı’nın bodrum katında bir sahte hapishane deneyi gerçekleştirdi.

Bu deneyde mahkum ve gardiyan rolüiçin gönüllü üniversite öğrencilerinden  bir grup erkek öğrenci seçildi. Zimbardo bu öğrencilere her gün için iyi bir para verecekti. Deneyin 14 gün sürmesi planlanmıştı. Deneyin kurallarında, gardiyanların mahkumlara sert olması ama kesinlikle şiddet kullanmamaları, mahkumların ise gardiyanların sözlerini dinlemeleri vardı. öğrencilerden hangisinin mahkum hangisinin gardiyan olduğu onlardan habersiz belirlenmişti.

Deney başladığında her şey birebir gerçek hayattaki gibi uygulanmaya başladı. Mahkumlar anlaşmalı polisler tarafından belirsiz bir saatte silahlı soygun suçuyla tutuklandılar. Elleri kelepçelendi, ifadeleri ve parmak izleri alındı, sonrasında ise  kıyafetleri çıkartılıp üstleri arandı, rahatsız mahkum tulumları giydirildi ve tek ayaklarından hepsi birbirine prangalandılar. Gardiyanlar ise , tıpkı gerçek gardiyanlar gibi giydirildi, ellerine tahta sopalar verildi,öz temasına engel olması amacıyla aynalı gözlükler verildi ve tamamen gerçek bir hapishane ortamı yaratılmaya çalışıldı. Mahkumların hücreleri dar ve küçüktü, bir hapishane bahçesi yaratılmıştı, gardiyanlar ise daha konforlu odalardaydılar.

293473

Gardiyanlar rollerine mahkumlardan daha kolay alıştılar. İlk geceden sayım için mahkumları sertçe uyandırıp onlara mahkum kıyafetlerinde yazılı olan mahkum numaralarıyla sesleniyorlardı. Gardiyanlar o kadar sertti ki ilk günden mahkumlardan bazıları ağlayıp sinir krizi geçirdi. Deneyin ikinci gününde ise mahkumlar kapılarını yataklarıyla bloke edip, kıyafetlerini çıkararak gardiyanları dinlemeyeceklerini söylediler. Bunun üzerine gardiyanlar isyanın elebaşını tek kişilik hücreye kapatıp, diğerlerinin yatak süngerlerini alıp çırılçıplak soydurdular. Sadece birkaç gün içinde, tüm mahkumlar yeni rollerine öyle alıştılar ki, bir çoğu kendilerine verilen mahkum numarası haricinde gerçek kimliklerinden bir şey hatırlayamaz duruma geldiler. Gardiyanlar da kırk yıldır bu işi yapıyorlarmış gibi etrafta terör estiriyorlardı.

Hapishanedeki baskı ortamı bir an bile bozulmuyordu ve mahkum öğrencilere neredeyse 24 saat psikolojik işkence yapılıyordu. Mahkumlar bir ayakları zincire bağlı şekilde uyuyorlardı dönmek isterken zincirin verdiği acıyla uyanıp hapishanede oldukları hatırlatılıyordu. Zimbardo’nun bu detayla ilgili defterine şu notu düşmüştür: “Rüyalarında bile bu hapishaneden kaçmaları imkansızdı”. Mahkumlardan biri yapay Stanford Hapishanesi’yle ilgili aşağı yukarı şunları söylüyordu “Devlet yerine psikologlar tarafından idare edilen bir hapishane, sonuçta bir hapishane.”

stanford-hapishane-deneyi-1

Sadece 36 saat içerisinde, 8612 numaralı  mahkum, Zimbardo’nun tanımıyla “çılgın” tavırlar sergilemeye başladı. Zimbardo, bu olayı o mahkumun delice davranmaya başladığı, bağırdığı, çığlık attığı, küfrettiği ve kontrolsüz öfke nöbetleri geçirdiği şeklinde anlatıyor. Onun bu  psikolojik durumunu anlamalarının biraz uzun sürdüğünü ama sonunda onu saldıklarını belirtiyor.

Deneyin başlamasından sadece 6 gün geçtikten sonra mahkumlar ile gardiyanlar arasındaki ilişki o kadar sadist ve vahşi bir hale gelmişti ki, Zimbardo deneyi erken bitirmek zorunda kaldı. Denekler paralarını daha az alacak olmalarına rağmen mahkumlar bitirilmesinden memnundu. Zimbardo bu deneyde kendisinin de hapishane müdürü rolünde olduğu için etkilendiğini makalesinde itiraf etmiştir. Bu etkilenmenin sonucunda gardiyanların mahkumlara uyguladıkları şiddeti sürdürmesine izin verecek kararlar almıştı.

Bu deneyin sonucunda toplumun onlara biçileni rolleri farkında olmadan ne kadar sahiplendiği ve o rolün etkisinden çıkamadan, kontrolsüz bir şekilde rolün gereklerini yerine getirdiği görülmüştür. Bu deney daha sonrasında çok fazla tartışılmış ve karşıt bilimsel makaleler yayınlanmıştır.

Reklam Alanı
Yorum için tıklayın

Yanıtla

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bilim

Yapay Zeka İnsanlar Gibi Düşünebilir mi ?

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

DeepMind araştırmacıları, yapay zekanın soyut akıl yürütme yeteneğini test etti. Yapay zeka soyut akıl yürütme konusunda insanların çok gerisinde olsa da sonuçlar umut verici.
Yapay zeka günümüzde farklı uygulama alanlarında kendisine verilen görevleri başarıyla yerine getirebiliyor; hatta bazı noktalarda insanların önüne bile geçebiliyor. Buna karşılık yapay zekalar soyut akıl yürütme konusunda halen oldukça ilkel. 2014 yılında Google’ın satın aldığı yapay zeka şirketi DeepMind, yapay zekanın soyut akıl yürütme konusunda ne seviyede olduğunu ve eksiklerini nasıl giderebileceğini görmek için yeni bir test metodu geliştirdi.

Yapay zekaya özgü test Mevcut durumun ötesini görmenin ve kavramlar arasında ilişki kurabilmenin soyut akıl yürütmenin temeli olduğunu belirten DeepMind; Arşimet’in bir nesnenin hacminin, nesnenin taşırdığı suyun hacmine eşdeğer olduğunu bulması gibi bilimin temeli olan pek çok buluşun soyut akıl yürütme sayesinde ortaya çıktığının altını çiziyor. Bu nedenle yapay zekaların sadece kendisine verilen görevleri yerine getirmenin de ötesine geçip soyut akıl yürütebilmesi son derece önemli.

İnsanlarda soyut akıl yürütmenin ölçümü için basit görsel sahneler arasındaki boşlukları tamamlamaya dayanan IQ testleri kullanılıyor. Bu testlerde bireylere herhangi bir açıklama yapılmasa da katılımcılar, gündelik deneyimlerinden hareketle boşlukları doldurabiliyor. Yapay zekada ise böyle bir testin uygulanması pek işlevsel değil zira yapay zekanın ”gündelik deneyimleri” oldukça kısıtlı. Bu nedenle araştırmacılar IQ testlerinden ilham alarak “ilerleme” ve “renk” ve “boyut” gibi nitelikleri içeren bir soyut akıl yürütme testi hazırladı. Ayrıca yapay zekanın testlerde kavramları daha kolay anlayabilmesi için yapay zekayı teste hazırlayan bir set de oluşturuldu ve yapay zeka eğitildi.
Yapay zekalar testten geçirildiğinde ortaya çıkan sonuçlar ise bir hayli ilginçti. Teste katılan yapay zekaların tamamı hazırlık setini doğrudan test üzerinde uygulama hatasına düşmüştü. Buna karşılık bazı yapay zekalar testi yüzde 75’in üzerinde doğrulukla tamamlamayı başarmıştı. DeepMind en başarılı yapay zekanın farklı görüntüler arasındaki ilişkiyi açıkça belirleyip potansiyel cevapları deneme yanılma yoluyla eleyerek ilerlediğini açıkladı.

Hatalarından ders alıyor İlk testin ardından yapay zekaları yeniden eğitime sokan ancak bu kez bir önceki testteki cevapların neden doğru veya yanlış olduğunu da gösteren araştırmacılar, bu eğitimin ardından ikinci test sürecini başlattı. Ekibin raporuna göre cevaplarla ilgili doğru açıklama yapıldığında yapay zeka yüzde 87 oranında doğruluğa ulaşabiliyordu ancak açıklama yanlış olunca bu oran yüzde 32’de kalıyordu.

Araştırmacılar bu testin sonucunda yapay zekanın genelleme yapması halinde(sadece kendisine verilen verileri uygulamaya çalışması) soyut akıl yürütme testinde başarılı olamayacağı sonucuna ulaştı. Ekip yine de ilk testte potansiyel cevapları değerlendiren yapay zekalardan ümitli. DeepMind şimdi farklı eğitim metodları deneyerek yapay zekaların soyut akıl yürütme becerisinin geliştirilmesi için çalışıyor. Kaynakhttps://deepmind.com/blog/measuring-abstract-reasoning/

Devamını Oku

Bilim

Yüzyılın En Uzun Kanlı Ay Tutulması İçin Geri Sayım

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

Yüzyılın en uzun süreli yaşanacak olan kanlı ay tutulması için geri sayım. Ay’ın kızıl bir görüntüye büründüğü tam Ay tutulması ile gerçekleşen Kanlı Ay Tutulması’na sayılı günler kaldı. 27 Temmuz günü gezegenimizin tek uydusu olan Ay, Dünya’ya hiç olmadığı kadar yakın bir konuma ulaşacak ve bu tarihte içinde bulunduğumuz yüzyılın en uzun süreli Kanlı Ay Tutulması gerçekleşecek.
KANLI AY TUTULMASI NEDİR?
Kanlı Ay Tutulması, Dünya’nın gölgesinin Ay’ı tamamen karanlığa bürüyerek Tam Ay Tutulması yaşandığı zaman gerçekleşir ve bu nedenle Ay kırmızı renkte görünür. Ay, Dünya çevresindeki bir tam turunu yaklaşık 27 günde tamamlar ve 29,5 günde döngüsünü gerçekleştirir. Ay’ın 2 döngüsü arasındaki farkları; Ay’ın, Dünya’nın ve Güneş’in Ay yörüngesi esnasında değişen göreli konumu nedeniyle ortaya çıkar. Kanlı Ay Tutulması sadece Ay’ın Dolunay evresinde ve Ay Tutulması esnasında yaşanır. Bu sırada, Dünya’da Güneş’in yeni doğduğu ve battığı yerlerdeki Güneş ışıkları Ay’ın yüzeyine ulaşır. 
KANLI AY TUTULMASI NEREDEN İZLENEBİLECEK?
Dünya’nın Doğu Yarım Küresi’nden izlenebilecek olan Kanlı Ay Tutulması Avrupa, Asya, Avustralya ve Yeni Zelanda’dan görünecek. Güney Amerika kıtasındakiler Kanlı Ay Tutulması’nın yalnızca son anlarına tanıklık edecek.

Kanlı Ay Tutulması en net Afrika ve Avrupa’dan gözlemlenecek.  Madagaskar ve Orta Doğu Kanlı Ay Tutulması’nın en iyi şekilde izlenebileceği yerler olacak. Kanlı Ay Tutulması Kuzey Amerika, Kuzey Kutbu ve Pasifik Okyanusu’nda izlenemeyecek.

Devamını Oku

Bilim

Türk Bilim İnsanları Cerrahi Alanda Yaptığı Yeni Teknik Uluslararası Alanda Kabul Gördü

Yayınlandı

üzerinde

Yazan

Türk bilim insanları, cerrahi alanda yaptığı yeni teknik uluslararası alanda da kabul gördü. Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi tarafından yapılan çalışmalar akciğer ameliyatlarındaki oluşabilecek hava yolu açılmasıyla ilgili komplikasyonların önüne geçilmesi hedefleniyor. Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Cerrahisi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Celal Tekinbaş başkanlığında, Prof. Dr. Atila Türkyılmaz ve Doç. Dr. Bekir Sami Karapolat’dan oluşan ekip tarafından geliştirilen teknikle akciğer ameliyatı sonrası oluşabilecek hava yolu açılmasıyla ilgili komplikasyonların önüne geçilebilmesi hedefleniyor. Göğüs Cerrahisi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Celal Tekinbaş, geliştirdikleri yönetimin dünya tıp literatürü açısından da kabul gördüğünü söyledi. 
“Komplikasyonları ortadan kaldırabilecek”
Kendileri tarafından geliştirilen bu cerrahi yöntemin uluslararası önemli bir dergide yayınlandığını belirten Tekinbaş, şöyle konuştu: “Dünyada her yıl farklı hastalıklar nedeniyle çok sayıda akciğer ameliyatı yapılmaktadır.  Bu ameliyatlar gerek akciğerin hayati bir organ olması ve gerekse de konumlandığı yer itibarıyla birçok komplikasyona neden olabilmektedir. Bu komplikasyonlar sakat bırakmaktan, hastanın kaybedilmesine kadar önemli olabiliyor. Geliştirmiş olduğumuz bu yöntem, ölümle sonuçlanabilecek önemli bir komplikasyonu ortadan kaldırabilecek bir yöntemdir.”
“Güvenle bu yöntemi uyguluyoruz”
Yöntemi daha önce hiç kimsenin uygulamadığına dikkati çeken Prof. Dr. Celal Tekinbaş, “Bu yöntemi şu ana kadar 11 hastaya uyguladık. Hiçbir hastamızda sorun olmadı, yüzde 20-40 oranında olan bir komplikasyonu biz yüzde 2-4 oranına düşürdük. Yaklaşık 10 kat bir azalmayla ki bu tür ameliyatlarda yüzde 2 ya da 4’lük komplikasyon oldukça düşük bir komplikasyondur ve başarılı bir sonuçtur. Hastalarımız da şifa ile taburcu edildi ve hiçbir problem olmadı” diye konuştu. Tekinbaş, daha önce yaptıkları ameliyatları ve dünyada kullanılan belli yöntemleri baz alarak böyle bir teknik geliştirdiklerini anlattı. Kısa sürede yaptıkları başarılı ameliyatların duyulduğuna işaret eden Tekinbaş, “Ülkenin birçok yerinden hasta kabul ediyoruz ve güvenle bu yöntemi uyguluyoruz. Bu bizim, ülkemiz ve üniversitemiz için önemli bir gelişmedir. Biz bir adım attık ve bizden sonrakiler bunu devam ettirecektir” dedi.
Kaynak: AA

Devamını Oku

Öne Çıkanlar